Kiểm thương phân số bằng phép nhân ngược – lớp 4
Cùng Học Toán · Lớp 4 · L4-27-B4
Kiểm thương phân số bằng phép nhân ngược – lớp 4
Kiểm thương bằng tích của thương và số chia. Em sẽ bắt đầu từ một cách nhìn cụ thể, nói rõ từng bước rồi tự kiểm lại.
Em sẽ làm được
Kiểm thương bằng tích của thương và số chia.
Cần biết trước
Biết chia và nhân phân số.
Chuẩn bị
Giấy nháp, bút và hình minh hoạ trong bài; có thể dùng thẻ hoặc băng giấy khi phù hợp.
Nhìn cho rõ, làm từng bước
Bắt đầu từ những điều em đã biết. Hai ví dụ đầu được mở lời giải để em theo dõi cách nghĩ.
Ví dụ 1. Tìm rồi nhân kiểm
Tính và kiểm
Tính $\frac{3}{8}\div \frac{1}{2}$.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Phân số đảo của $\frac{1}{2}$ là $\frac{2}{1}$.
Cùng làm từng bước
- Số chia $\frac{1}{2}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{3}{8}$.
- Đảo riêng số chia $\frac{1}{2}$ thành $\frac{2}{1}$.
- Chuyển thành phép nhân: $\frac{3}{8}\times \frac{2}{1}$.
- Nhân rồi rút gọn được $\frac{3}{4}$.
Nhân thương với số chia: $\frac{3}{4}\times \frac{1}{2}=\frac{3}{8}$.
Ví dụ 2. Đáp số phải quay về số bị chia
Tính và kiểm
Tính $\frac{5}{6}\div \frac{5}{12}$.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Phân số đảo của $\frac{5}{12}$ là $\frac{12}{5}$.
Cùng làm từng bước
- Số chia $\frac{5}{12}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{5}{6}$.
- Đảo riêng số chia $\frac{5}{12}$ thành $\frac{12}{5}$.
- Chuyển thành phép nhân: $\frac{5}{6}\times \frac{12}{5}$.
- Nhân rồi rút gọn được $2$.
Nhân thương với số chia: $2\times \frac{5}{12}=\frac{5}{6}$.
Đổi cách nhìn, hiểu sâu hơn
Có thể đọc hình, lập bảng, tìm lỗi hoặc thử một tình huống khác. Mỗi câu hỏi đều có gợi ý riêng để em tự bắt đầu.
Ví dụ 3. Giữ số chia tự nhiên
Tính và kiểm
Tính $\frac{7}{4}\div 7$.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Phân số đảo của $7$ là $\frac{1}{7}$.
Cùng làm từng bước
- Số chia $7$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{7}{4}$.
- Đảo riêng số chia $\frac{7}{1}$ thành $\frac{1}{7}$.
- Chuyển thành phép nhân: $\frac{7}{4}\times \frac{1}{7}$.
- Nhân rồi rút gọn được $\frac{1}{4}$.
Nhân thương với số chia: $\frac{1}{4}\times 7=\frac{7}{4}$.
Ví dụ 4. Nhân ngược để bắt lỗi
Kiểm cả phép chia
Bạn nói $\frac{3}{5}\div \frac{2}{3}=\frac{2}{5}$. Dùng nhân ngược để sửa.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Thương nhân số chia phải bằng số bị chia.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Thử $\frac{2}{5}\times \frac{2}{3}$ trước.
Cùng làm từng bước
- $\frac{2}{5}\times \frac{2}{3}=\frac{4}{15}$, khác $\frac{3}{5}$.
- Kết quả bạn nêu sai.
- Chia đúng $\frac{3}{5}\times \frac{3}{2}=\frac{9}{10}$.
- Thương đúng $\frac{9}{10}$.
$\frac{9}{10}\times \frac{2}{3}=\frac{18}{30}=\frac{3}{5}$.
Ví dụ 5. Tìm phân số đảo có điều kiện
Đảo và kiểm
Viết phân số đảo của $\frac{7}{8}$ rồi kiểm tích.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Phân số được đảo phải khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Đổi vị trí tử và mẫu.
Cùng làm từng bước
- $\frac{7}{8}$ khác 0.
- Đảo thành $\frac{8}{7}$.
- Mẫu mới 7 khác 0.
- $\frac{7}{8}\times \frac{8}{7}=1$ kiểm đúng.
Không dùng quy tắc đảo cho phân số bằng 0.
Ví dụ 6. Giữ số bị chia
Tính và kiểm
Tính $\frac{3}{4}\div \frac{1}{2}$.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Phân số đảo của $\frac{1}{2}$ là $\frac{2}{1}$.
Cùng làm từng bước
- Số chia $\frac{1}{2}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{3}{4}$.
- Đảo riêng số chia $\frac{1}{2}$ thành $\frac{2}{1}$.
- Chuyển thành phép nhân: $\frac{3}{4}\times \frac{2}{1}$.
- Nhân rồi rút gọn được $\frac{3}{2}$.
Nhân thương với số chia: $\frac{3}{2}\times \frac{1}{2}=\frac{3}{4}$.
Ví dụ 7. Chỉ đảo số chia
Tìm lỗi
Bạn đổi $\frac{4}{5}\div \frac{2}{3}$ thành $\frac{5}{4}\times \frac{3}{2}$. Cần sửa phần nào?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Phân số đầu có bị đảo không?
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Giữ $\frac{4}{5}$, chỉ đổi $\frac{2}{3}$ thành $\frac{3}{2}$.
Cùng làm từng bước
- Số bị chia giữ $\frac{4}{5}$.
- Số chia $\frac{2}{3}$ khác 0, đảo thành $\frac{3}{2}$.
- Tính $\frac{4}{5}\times \frac{3}{2}=\frac{12}{10}=\frac{6}{5}$.
- Không đảo cả hai phân số.
$\frac{6}{5}\times \frac{2}{3}=\frac{4}{5}$.
Ví dụ 8. Thử thêm: lượng lớn hơn 1
Tính và kiểm
Có $\frac{3}{2}$ lít, mỗi cốc chứa $\frac{1}{4}$ lít. Rót được bao nhiêu cốc đầy?
Có thể để dành cho lượt học sau
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Phân số đảo của $\frac{1}{4}$ là $\frac{4}{1}$.
Cùng làm từng bước
- Số chia $\frac{1}{4}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{3}{2}$.
- Đảo riêng số chia $\frac{1}{4}$ thành $\frac{4}{1}$.
- Chuyển thành phép nhân: $\frac{3}{2}\times \frac{4}{1}$.
- Nhân rồi rút gọn được $6$ cốc.
Nhân thương với số chia: $6\times \frac{1}{4}=\frac{3}{2}$.
Em tự thử, có người dẫn đường
Bốn câu đầu giữ nội dung luyện tập gốc. Em làm trên giấy hoặc nói cách nghĩ; mở từng gợi ý trước khi xem lời giải đầy đủ.
Bài 1. Tính từng bước
Tính và kiểm
Tính 4/9:2/3 rồi nhân thương với 2/3 để kiểm.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Phân số đảo của $\frac{2}{3}$ là $\frac{3}{2}$.
Đối chiếu lời giải
- Số chia $\frac{2}{3}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{4}{9}$.
- Đảo riêng số chia $\frac{2}{3}$ thành $\frac{3}{2}$.
- Chuyển thành phép nhân: $\frac{4}{9}\times \frac{3}{2}$.
- Nhân rồi rút gọn được $\frac{2}{3}$.
Nhân thương với số chia: $\frac{2}{3}\times \frac{2}{3}=\frac{4}{9}$.
Bài 2. Tính từng bước
Tính và kiểm
Tính 7/8:7/12 rồi kiểm.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Phân số đảo của $\frac{7}{12}$ là $\frac{12}{7}$.
Đối chiếu lời giải
- Số chia $\frac{7}{12}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{7}{8}$.
- Đảo riêng số chia $\frac{7}{12}$ thành $\frac{12}{7}$.
- Chuyển thành phép nhân: $\frac{7}{8}\times \frac{12}{7}$.
- Nhân rồi rút gọn được $\frac{3}{2}$.
Nhân thương với số chia: $\frac{3}{2}\times \frac{7}{12}=\frac{7}{8}$.
Bài 3. Tính từng bước
Tính và kiểm
Tính 3/4:3 rồi kiểm.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Phân số đảo của $3$ là $\frac{1}{3}$.
Đối chiếu lời giải
- Số chia $3$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{3}{4}$.
- Đảo riêng số chia $\frac{3}{1}$ thành $\frac{1}{3}$.
- Chuyển thành phép nhân: $\frac{3}{4}\times \frac{1}{3}$.
- Nhân rồi rút gọn được $\frac{1}{4}$.
Nhân thương với số chia: $\frac{1}{4}\times 3=\frac{3}{4}$.
Bài 4. Tự làm và giải thích
Củng cố
Bạn nói 5/6:2/3=5/9. Hãy kiểm phép nhân ngược và nêu thương đúng.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Nếu thương đúng, nhân lại với số chia phải về số bị chia.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Kiểm $\frac{5}{9}\times \frac{2}{3}$ trước.
Đối chiếu lời giải
- Thương bạn nêu cho tích $\frac{5}{9}\times \frac{2}{3}=\frac{10}{27}$.
- Tích đó không bằng $\frac{5}{6}$, nên thương sai.
- Tính đúng $\frac{5}{6}\times \frac{3}{2}=\frac{15}{12}=\frac{5}{4}$.
- Thương đúng là $\frac{5}{4}$.
$\frac{5}{4}\times \frac{2}{3}=\frac{10}{12}=\frac{5}{6}$.
Bài 5. Em đảo đúng số chia
Tính và kiểm
Tính $\frac{6}{8}\div \frac{1}{2}$.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Phân số đảo của $\frac{1}{2}$ là $\frac{2}{1}$.
Đối chiếu lời giải
- Số chia $\frac{1}{2}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{6}{8}$.
- Đảo riêng số chia $\frac{1}{2}$ thành $\frac{2}{1}$.
- Chuyển thành phép nhân: $\frac{6}{8}\times \frac{2}{1}$.
- Nhân rồi rút gọn được $\frac{3}{2}$.
Nhân thương với số chia: $\frac{3}{2}\times \frac{1}{2}=\frac{6}{8}$.
Bài 6. Em chia đều cho số tự nhiên
Tính và kiểm
Tính $\frac{5}{6}\div 5$.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Phân số đảo của $5$ là $\frac{1}{5}$.
Đối chiếu lời giải
- Số chia $5$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{5}{6}$.
- Đảo riêng số chia $\frac{5}{1}$ thành $\frac{1}{5}$.
- Chuyển thành phép nhân: $\frac{5}{6}\times \frac{1}{5}$.
- Nhân rồi rút gọn được $\frac{1}{6}$.
Nhân thương với số chia: $\frac{1}{6}\times 5=\frac{5}{6}$.
Bài 7. Em phân biệt đơn vị
Tính và kiểm
Có $\frac{5}{4}$ m dây, mỗi đoạn $\frac{1}{4}$ m. Cắt được mấy đoạn?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Phân số đảo của $\frac{1}{4}$ là $\frac{4}{1}$.
Đối chiếu lời giải
- Số chia $\frac{1}{4}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{5}{4}$.
- Đảo riêng số chia $\frac{1}{4}$ thành $\frac{4}{1}$.
- Chuyển thành phép nhân: $\frac{5}{4}\times \frac{4}{1}$.
- Nhân rồi rút gọn được $5$ đoạn.
Nhân thương với số chia: $5\times \frac{1}{4}=\frac{5}{4}$.
Bài 8. Tìm phân số đảo có điều kiện
Đảo và kiểm
Viết phân số đảo của $\frac{6}{11}$ rồi kiểm tích.
Có thể để dành cho lượt học sau
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Phân số được đảo phải khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Đổi vị trí tử và mẫu.
Đối chiếu lời giải
- $\frac{6}{11}$ khác 0.
- Đảo thành $\frac{11}{6}$.
- Mẫu mới 6 khác 0.
- $\frac{6}{11}\times \frac{11}{6}=1$ kiểm đúng.
Không dùng quy tắc đảo cho phân số bằng 0.
Nói lại để nhớ lâu
Em thử giải thích cách làm và cách kiểm, rồi chọn việc cần luyện thêm.
Em tự hỏi
- Em đã giữ đúng dữ kiện và điều kiện của câu hỏi chưa?
- Mỗi bước tính đang tìm lượng gì, dùng đơn vị nào?
- Em đã kiểm toàn bộ đáp số bằng một cách phù hợp chưa?
Dành cho người lớn · Hỏi để em tự nghĩ
Cho em thử trước, rồi dùng một câu hỏi gợi mở phù hợp:
- Con đang tìm điều gì ở bước này? Vì sao cần biết lượng đó trước?
- Con chỉ vào dữ kiện hoặc hình giúp giải thích cách làm của mình được không?
- Con thử kiểm cả kết quả, thay vì chỉ đọc lại một phép tính.
Có thể dùng đồ vật hoặc hình vẽ để giải thích lại. Chấp nhận cách khác nếu giữ đúng dữ kiện và em tự kiểm được kết quả.
Mang bài học ra trang giấy
Tải bộ phiếu theo chủ đề để tự làm; hình minh hoạ và các gợi ý bổ sung được đọc trực tiếp trên trang này.