Đến nội dung chính

Cùng Học Toán · Lớp 4 · L4-27-B4

Kiểm thương phân số bằng phép nhân ngược – lớp 4

Kiểm thương bằng tích của thương và số chia. Em sẽ bắt đầu từ một cách nhìn cụ thể, nói rõ từng bước rồi tự kiểm lại.

Nhìn cho rõNói cách nghĩTự kiểm lại
Các băng làm đơn vị có cùng chiều dàiLượng đem chia: chia mỗi đơn vị thành 4 phần bằng nhau, tô 3 phần; Lượng của một nhóm: chia mỗi đơn vị thành 2 phần bằng nhau, tô 1 phần. Các khung đơn vị có cùng chiều dài.Lượng đem chiaLượng của một nhóm

Em sẽ làm được

Kiểm thương bằng tích của thương và số chia.

Cần biết trước

Biết chia và nhân phân số.

Chuẩn bị

Giấy nháp, bút và hình minh hoạ trong bài; có thể dùng thẻ hoặc băng giấy khi phù hợp.

Nhìn cho rõ, làm từng bước

Bắt đầu từ những điều em đã biết. Hai ví dụ đầu được mở lời giải để em theo dõi cách nghĩ.

Ví dụ 1. Tìm rồi nhân kiểm

Tính và kiểm

Tính $\frac{3}{8}\div \frac{1}{2}$.

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Phân số đảo của $\frac{1}{2}$ là $\frac{2}{1}$.

Cùng làm từng bước
  1. Số chia $\frac{1}{2}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{3}{8}$.
  2. Đảo riêng số chia $\frac{1}{2}$ thành $\frac{2}{1}$.
  3. Chuyển thành phép nhân: $\frac{3}{8}\times \frac{2}{1}$.
  4. Nhân rồi rút gọn được $\frac{3}{4}$.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Nhân thương với số chia: $\frac{3}{4}\times \frac{1}{2}=\frac{3}{8}$.

Ví dụ 2. Đáp số phải quay về số bị chia

Tính và kiểm

Tính $\frac{5}{6}\div \frac{5}{12}$.

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Phân số đảo của $\frac{5}{12}$ là $\frac{12}{5}$.

Cùng làm từng bước
  1. Số chia $\frac{5}{12}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{5}{6}$.
  2. Đảo riêng số chia $\frac{5}{12}$ thành $\frac{12}{5}$.
  3. Chuyển thành phép nhân: $\frac{5}{6}\times \frac{12}{5}$.
  4. Nhân rồi rút gọn được $2$.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Nhân thương với số chia: $2\times \frac{5}{12}=\frac{5}{6}$.

Đổi cách nhìn, hiểu sâu hơn

Có thể đọc hình, lập bảng, tìm lỗi hoặc thử một tình huống khác. Mỗi câu hỏi đều có gợi ý riêng để em tự bắt đầu.

Ví dụ 3. Giữ số chia tự nhiên

Tính và kiểm

Tính $\frac{7}{4}\div 7$.

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Phân số đảo của $7$ là $\frac{1}{7}$.

Cùng làm từng bước
  1. Số chia $7$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{7}{4}$.
  2. Đảo riêng số chia $\frac{7}{1}$ thành $\frac{1}{7}$.
  3. Chuyển thành phép nhân: $\frac{7}{4}\times \frac{1}{7}$.
  4. Nhân rồi rút gọn được $\frac{1}{4}$.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Nhân thương với số chia: $\frac{1}{4}\times 7=\frac{7}{4}$.

Ví dụ 4. Nhân ngược để bắt lỗi

Kiểm cả phép chia

Bạn nói $\frac{3}{5}\div \frac{2}{3}=\frac{2}{5}$. Dùng nhân ngược để sửa.

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Thương nhân số chia phải bằng số bị chia.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Thử $\frac{2}{5}\times \frac{2}{3}$ trước.

Cùng làm từng bước
  1. $\frac{2}{5}\times \frac{2}{3}=\frac{4}{15}$, khác $\frac{3}{5}$.
  2. Kết quả bạn nêu sai.
  3. Chia đúng $\frac{3}{5}\times \frac{3}{2}=\frac{9}{10}$.
  4. Thương đúng $\frac{9}{10}$.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

$\frac{9}{10}\times \frac{2}{3}=\frac{18}{30}=\frac{3}{5}$.

Ví dụ 5. Tìm phân số đảo có điều kiện

Đảo và kiểm

Viết phân số đảo của $\frac{7}{8}$ rồi kiểm tích.

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Phân số được đảo phải khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Đổi vị trí tử và mẫu.

Cùng làm từng bước
  1. $\frac{7}{8}$ khác 0.
  2. Đảo thành $\frac{8}{7}$.
  3. Mẫu mới 7 khác 0.
  4. $\frac{7}{8}\times \frac{8}{7}=1$ kiểm đúng.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Không dùng quy tắc đảo cho phân số bằng 0.

Ví dụ 6. Giữ số bị chia

Tính và kiểm

Tính $\frac{3}{4}\div \frac{1}{2}$.

Các băng làm đơn vị có cùng chiều dàiLượng đem chia: chia mỗi đơn vị thành 4 phần bằng nhau, tô 3 phần; Lượng của một nhóm: chia mỗi đơn vị thành 2 phần bằng nhau, tô 1 phần. Các khung đơn vị có cùng chiều dài.Lượng đem chiaLượng của một nhóm
Các băng làm đơn vị có cùng chiều dài
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Phân số đảo của $\frac{1}{2}$ là $\frac{2}{1}$.

Cùng làm từng bước
  1. Số chia $\frac{1}{2}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{3}{4}$.
  2. Đảo riêng số chia $\frac{1}{2}$ thành $\frac{2}{1}$.
  3. Chuyển thành phép nhân: $\frac{3}{4}\times \frac{2}{1}$.
  4. Nhân rồi rút gọn được $\frac{3}{2}$.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Nhân thương với số chia: $\frac{3}{2}\times \frac{1}{2}=\frac{3}{4}$.

Ví dụ 7. Chỉ đảo số chia

Tìm lỗi

Bạn đổi $\frac{4}{5}\div \frac{2}{3}$ thành $\frac{5}{4}\times \frac{3}{2}$. Cần sửa phần nào?

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Phân số đầu có bị đảo không?

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Giữ $\frac{4}{5}$, chỉ đổi $\frac{2}{3}$ thành $\frac{3}{2}$.

Cùng làm từng bước
  1. Số bị chia giữ $\frac{4}{5}$.
  2. Số chia $\frac{2}{3}$ khác 0, đảo thành $\frac{3}{2}$.
  3. Tính $\frac{4}{5}\times \frac{3}{2}=\frac{12}{10}=\frac{6}{5}$.
  4. Không đảo cả hai phân số.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

$\frac{6}{5}\times \frac{2}{3}=\frac{4}{5}$.

Ví dụ 8. Thử thêm: lượng lớn hơn 1

Tính và kiểm

Có $\frac{3}{2}$ lít, mỗi cốc chứa $\frac{1}{4}$ lít. Rót được bao nhiêu cốc đầy?

Có thể để dành cho lượt học sau

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Phân số đảo của $\frac{1}{4}$ là $\frac{4}{1}$.

Cùng làm từng bước
  1. Số chia $\frac{1}{4}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{3}{2}$.
  2. Đảo riêng số chia $\frac{1}{4}$ thành $\frac{4}{1}$.
  3. Chuyển thành phép nhân: $\frac{3}{2}\times \frac{4}{1}$.
  4. Nhân rồi rút gọn được $6$ cốc.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Nhân thương với số chia: $6\times \frac{1}{4}=\frac{3}{2}$.

Em tự thử, có người dẫn đường

Bốn câu đầu giữ nội dung luyện tập gốc. Em làm trên giấy hoặc nói cách nghĩ; mở từng gợi ý trước khi xem lời giải đầy đủ.

Bài 1. Tính từng bước

Tính và kiểm

Tính 4/9:2/3 rồi nhân thương với 2/3 để kiểm.

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Phân số đảo của $\frac{2}{3}$ là $\frac{3}{2}$.

Đối chiếu lời giải
  1. Số chia $\frac{2}{3}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{4}{9}$.
  2. Đảo riêng số chia $\frac{2}{3}$ thành $\frac{3}{2}$.
  3. Chuyển thành phép nhân: $\frac{4}{9}\times \frac{3}{2}$.
  4. Nhân rồi rút gọn được $\frac{2}{3}$.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Nhân thương với số chia: $\frac{2}{3}\times \frac{2}{3}=\frac{4}{9}$.

Bài 2. Tính từng bước

Tính và kiểm

Tính 7/8:7/12 rồi kiểm.

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Phân số đảo của $\frac{7}{12}$ là $\frac{12}{7}$.

Đối chiếu lời giải
  1. Số chia $\frac{7}{12}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{7}{8}$.
  2. Đảo riêng số chia $\frac{7}{12}$ thành $\frac{12}{7}$.
  3. Chuyển thành phép nhân: $\frac{7}{8}\times \frac{12}{7}$.
  4. Nhân rồi rút gọn được $\frac{3}{2}$.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Nhân thương với số chia: $\frac{3}{2}\times \frac{7}{12}=\frac{7}{8}$.

Bài 3. Tính từng bước

Tính và kiểm

Tính 3/4:3 rồi kiểm.

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Phân số đảo của $3$ là $\frac{1}{3}$.

Đối chiếu lời giải
  1. Số chia $3$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{3}{4}$.
  2. Đảo riêng số chia $\frac{3}{1}$ thành $\frac{1}{3}$.
  3. Chuyển thành phép nhân: $\frac{3}{4}\times \frac{1}{3}$.
  4. Nhân rồi rút gọn được $\frac{1}{4}$.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Nhân thương với số chia: $\frac{1}{4}\times 3=\frac{3}{4}$.

Bài 4. Tự làm và giải thích

Củng cố

Bạn nói 5/6:2/3=5/9. Hãy kiểm phép nhân ngược và nêu thương đúng.

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Nếu thương đúng, nhân lại với số chia phải về số bị chia.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Kiểm $\frac{5}{9}\times \frac{2}{3}$ trước.

Đối chiếu lời giải
  1. Thương bạn nêu cho tích $\frac{5}{9}\times \frac{2}{3}=\frac{10}{27}$.
  2. Tích đó không bằng $\frac{5}{6}$, nên thương sai.
  3. Tính đúng $\frac{5}{6}\times \frac{3}{2}=\frac{15}{12}=\frac{5}{4}$.
  4. Thương đúng là $\frac{5}{4}$.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

$\frac{5}{4}\times \frac{2}{3}=\frac{10}{12}=\frac{5}{6}$.

Bài 5. Em đảo đúng số chia

Tính và kiểm

Tính $\frac{6}{8}\div \frac{1}{2}$.

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Phân số đảo của $\frac{1}{2}$ là $\frac{2}{1}$.

Đối chiếu lời giải
  1. Số chia $\frac{1}{2}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{6}{8}$.
  2. Đảo riêng số chia $\frac{1}{2}$ thành $\frac{2}{1}$.
  3. Chuyển thành phép nhân: $\frac{6}{8}\times \frac{2}{1}$.
  4. Nhân rồi rút gọn được $\frac{3}{2}$.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Nhân thương với số chia: $\frac{3}{2}\times \frac{1}{2}=\frac{6}{8}$.

Bài 6. Em chia đều cho số tự nhiên

Tính và kiểm

Tính $\frac{5}{6}\div 5$.

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Phân số đảo của $5$ là $\frac{1}{5}$.

Đối chiếu lời giải
  1. Số chia $5$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{5}{6}$.
  2. Đảo riêng số chia $\frac{5}{1}$ thành $\frac{1}{5}$.
  3. Chuyển thành phép nhân: $\frac{5}{6}\times \frac{1}{5}$.
  4. Nhân rồi rút gọn được $\frac{1}{6}$.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Nhân thương với số chia: $\frac{1}{6}\times 5=\frac{5}{6}$.

Bài 7. Em phân biệt đơn vị

Tính và kiểm

Có $\frac{5}{4}$ m dây, mỗi đoạn $\frac{1}{4}$ m. Cắt được mấy đoạn?

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Giữ số bị chia; chỉ đảo số chia khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Phân số đảo của $\frac{1}{4}$ là $\frac{4}{1}$.

Đối chiếu lời giải
  1. Số chia $\frac{1}{4}$ khác 0; giữ nguyên số bị chia $\frac{5}{4}$.
  2. Đảo riêng số chia $\frac{1}{4}$ thành $\frac{4}{1}$.
  3. Chuyển thành phép nhân: $\frac{5}{4}\times \frac{4}{1}$.
  4. Nhân rồi rút gọn được $5$ đoạn.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Nhân thương với số chia: $5\times \frac{1}{4}=\frac{5}{4}$.

Bài 8. Tìm phân số đảo có điều kiện

Đảo và kiểm

Viết phân số đảo của $\frac{6}{11}$ rồi kiểm tích.

Có thể để dành cho lượt học sau

Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?

Phân số được đảo phải khác 0.

Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?

Đổi vị trí tử và mẫu.

Đối chiếu lời giải
  1. $\frac{6}{11}$ khác 0.
  2. Đảo thành $\frac{11}{6}$.
  3. Mẫu mới 6 khác 0.
  4. $\frac{6}{11}\times \frac{11}{6}=1$ kiểm đúng.
Tự kiểm · Vì sao đúng?

Không dùng quy tắc đảo cho phân số bằng 0.

Nói lại để nhớ lâu

Em thử giải thích cách làm và cách kiểm, rồi chọn việc cần luyện thêm.

Em tự hỏi

  1. Em đã giữ đúng dữ kiện và điều kiện của câu hỏi chưa?
  2. Mỗi bước tính đang tìm lượng gì, dùng đơn vị nào?
  3. Em đã kiểm toàn bộ đáp số bằng một cách phù hợp chưa?
Dành cho người lớn · Hỏi để em tự nghĩ

Cho em thử trước, rồi dùng một câu hỏi gợi mở phù hợp:

  • Con đang tìm điều gì ở bước này? Vì sao cần biết lượng đó trước?
  • Con chỉ vào dữ kiện hoặc hình giúp giải thích cách làm của mình được không?
  • Con thử kiểm cả kết quả, thay vì chỉ đọc lại một phép tính.

Có thể dùng đồ vật hoặc hình vẽ để giải thích lại. Chấp nhận cách khác nếu giữ đúng dữ kiện và em tự kiểm được kết quả.

Mang bài học ra trang giấy

Tải bộ phiếu theo chủ đề để tự làm; hình minh hoạ và các gợi ý bổ sung được đọc trực tiếp trên trang này.