Tính nhẩm và kiểm kết quả nhân, chia – lớp 4
Cùng Học Toán · Lớp 4 · L4-13-B4
Tính nhẩm và kiểm kết quả nhân, chia – lớp 4
Nhẩm bằng tính chất phép tính, kiểm bằng cỡ kết quả hoặc phép ngược. Em sẽ thử nhiều cách nhìn, giải thích từng bước và kiểm lại kết quả.
Em sẽ làm được
Nhẩm bằng tính chất phép tính, kiểm bằng cỡ kết quả hoặc phép ngược.
Cần biết trước
Biết giao hoán, kết hợp và quan hệ nhân chia.
Chuẩn bị
Giấy nháp, bút và bảng hàng nếu cần. Em có thể làm từng phần rồi nghỉ.
Nhìn cho rõ, làm từng bước
Bắt đầu từ những điều em đã biết. Hai ví dụ đầu được mở lời giải để em theo dõi cách nghĩ.
Ví dụ 1. Tạo tích tròn trước
Kết hợp nhân
Tính thuận tiện $25\times9\times4$.
| Cặp chọn | Thừa số còn |
|---|---|
| $25\times4$ | $9$ |
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Chọn ghép $25$ với $4$ trước.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Dùng giao hoán đổi vị trí các thừa số, rồi dùng kết hợp để nhóm.
Cùng làm từng bước
- Chọn ghép $25$ với $4$ trước.
- Dùng giao hoán đổi vị trí các thừa số, rồi dùng kết hợp để nhóm.
- $25\times4=100$.
- $100\times9=900$.
- Vẫn giữ đủ ba thừa số ban đầu.
Kiểm theo thứ tự đã cho: $25\times9=225$; $225\times4=900$.
Ví dụ 2. Nhẩm với 25
Tính thuận tiện
Tính $44\times25$ bằng nhân 100 rồi chia 4.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
25 bằng 100 chia 4.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Nhân 100 là đã gấp thừa số 25 lên 4 lần, nên phải chia lại 4.
Cùng làm từng bước
- $25\times4=100$.
- Tích cần tìm nhân 4 sẽ bằng $44\times100$.
- $44\times100=4\,400$.
- $4\,400\div4=1\,100$.
Nhân kết quả với 4 được $4\,400$, đúng tích với 100.
Đổi cách nhìn, hiểu sâu hơn
Có thể đọc hình, lập bảng, tìm lỗi hoặc thử một tình huống khác. Mỗi câu hỏi đều có gợi ý riêng để em tự bắt đầu.
Ví dụ 3. Tạo tích tròn trước
Kết hợp nhân
Tính thuận tiện $125\times7\times8$.
| Cặp chọn | Thừa số còn |
|---|---|
| $125\times8$ | $7$ |
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Chọn ghép $125$ với $8$ trước.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Dùng giao hoán đổi vị trí các thừa số, rồi dùng kết hợp để nhóm.
Cùng làm từng bước
- Chọn ghép $125$ với $8$ trước.
- Dùng giao hoán đổi vị trí các thừa số, rồi dùng kết hợp để nhóm.
- $125\times8=1\,000$.
- $1\,000\times7=7\,000$.
- Vẫn giữ đủ ba thừa số ban đầu.
Kiểm theo thứ tự đã cho: $125\times7=875$; $875\times8=7\,000$.
Ví dụ 4. Tích thay đổi cùng thừa số
Nhẩm
Biết$24\times25=600$.Tính 48 × 25.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
48 gấp 2 lần 24.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Vì giữ thừa số 25, tích cũng gấp 2 lần.
Cùng làm từng bước
- 48 gấp 2 lần 24.
- Vì giữ thừa số 25, tích cũng gấp 2 lần.
- $600\times2=1200$.
$1200\div2=600$, trở lại tích đã cho.
Ví dụ 5. Nhìn đủ hai thừa số
Giao hoán nhân
Dùng đổi chỗ để tính hoặc nhận xét $64\times125$.
| Cách đầu | Đổi chỗ |
|---|---|
| $64\times125$ | $125\times64$ |
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ đúng hai thừa số $64$ và $125$.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
$64\times125=125\times64$.
Cùng làm từng bước
- Giữ đúng hai thừa số $64$ và $125$.
- $64\times125=125\times64$.
- $125\times64=8\,000$.
- Đổi chỗ hai thừa số không làm thay đổi tích.
Tính chất này dành cho phép nhân; không tự đổi thứ tự số bị chia và số chia.
Ví dụ 6. Tạo 100 trước
Kết hợp nhân
Tính thuận tiện $25\times51\times4$.
| Cặp chọn | Thừa số còn |
|---|---|
| $25\times4$ | $51$ |
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Chọn ghép $25$ với $4$ trước.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Dùng giao hoán đổi vị trí các thừa số, rồi dùng kết hợp để nhóm.
Cùng làm từng bước
- Chọn ghép $25$ với $4$ trước.
- Dùng giao hoán đổi vị trí các thừa số, rồi dùng kết hợp để nhóm.
- $25\times4=100$.
- $100\times51=5\,100$.
- Vẫn giữ đủ ba thừa số ban đầu.
Kiểm theo thứ tự đã cho: $25\times51=1\,275$; $1\,275\times4=5\,100$.
Ví dụ 7. Nhận vai trò của x
Tìm số
Tìm x rồi kiểm: $x\times12=552$.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Nhìn xem x là thừa số, số bị chia hay số chia.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Tích chia cho thừa số đã biết khác 0 được thừa số chưa biết.
Cùng làm từng bước
- Nhìn xem x là thừa số, số bị chia hay số chia.
- Tích chia cho thừa số đã biết khác 0 được thừa số chưa biết.
- $552\div12=46$.
- Vậy $x=46$.
- Thay vào đề được $46\times12=552$.
Nếu x là số chia, phải có x khác 0; kiểm trực tiếp đẳng thức gốc.
Ví dụ 8. Số chia không được bằng 0
Thử thêm
Đã biết 0 × 7=0.Có được viết 0: 0=7 từ quy tắc tích chia một thừa số không?
Có thể để dành cho lượt học sau
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Quy tắc chia tích cho thừa số chỉ áp dụng khi thừa số đó khác 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Ở 0: 0, số chia bằng 0.
Cùng làm từng bước
- Quy tắc chia tích cho thừa số chỉ áp dụng khi thừa số đó khác 0.
- Ở 0: 0, số chia bằng 0.
- Phép chia này không có nghĩa, nên không suy ra 7.
Không bỏ điều kiện khác 0 khi dùng quan hệ nhân–chia.
Em tự thử, có người dẫn đường
Bốn câu đầu giữ nội dung luyện tập gốc. Em làm trên giấy hoặc nói cách nghĩ; mở từng gợi ý trước khi xem lời giải đầy đủ.
Bài 1. Nhiệm vụ 1
Củng cố
Tính nhẩm 25 × 28 bằng cách tách 28 thành 4 × 7.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Dùng 25 × 4=100.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Tách 28 thành 4 × 7 và giữ đủ hai phần.
Đối chiếu lời giải
- $28=4\times7$.
- $25\times28=25\times4\times7$.
- $25\times4=100$.
- $100\times7=700$.
$700\div25=28$.
Bài 2. Nhiệm vụ 2
Củng cố
Tính nhẩm 7200 : 80 rồi kiểm bằng nhân.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Tìm số nhân 80 được 7200.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Dùng 8 × 9=72 vàgiá trị hàng.
Đối chiếu lời giải
- $8\times9=72$.
- $80\times90=7200$.
- Vậy$7200\div80=90$.
$90\times80=7200$.
Bài 3. Nhiệm vụ 3
Củng cố
Biết 36 × 25 = 900. Tính 72 × 25 và giải thích.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
So 72 với 36.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
72 gấp đôi 36 nên tích gấp đôi.
Đối chiếu lời giải
- $72=36\times2$.
- Tích 72 × 25 gấp 2 lần tích 36 × 25.
- $900\times2=1800$.
- Vậy 72 × 25=1800.
Chia 1800 cho 2 trở lại 900.
Bài 4. Nhiệm vụ 4
Củng cố
Bạn nhẩm 125 × 16 = 250 vì 125 × 2 = 250. Em chỉ phần còn thiếu và tính.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
16 không phải 2, mà bằng 2 × 8.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Sau khi nhân 2, còn phải nhân 8.
Đối chiếu lời giải
- $16=2\times8$.
- $125\times2=250$.
- $250\times8=2000$.
- Bạn đã bỏ thừa số 8; kết quả đúng 2000.
$2000\div125=16$.
Bài 5. Em đổi chỗ
Giao hoán nhân
Dùng đổi chỗ để tính hoặc nhận xét $58\times250$.
| Cách đầu | Đổi chỗ |
|---|---|
| $58\times250$ | $250\times58$ |
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ đúng hai thừa số $58$ và $250$.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
$58\times250=250\times58$.
Đối chiếu lời giải
- Giữ đúng hai thừa số $58$ và $250$.
- $58\times250=250\times58$.
- $250\times58=14\,500$.
- Đổi chỗ hai thừa số không làm thay đổi tích.
Tính chất này dành cho phép nhân; không tự đổi thứ tự số bị chia và số chia.
Bài 6. Em nhóm để tính
Kết hợp nhân
Tính thuận tiện $125\times17\times8$.
| Cặp chọn | Thừa số còn |
|---|---|
| $125\times8$ | $17$ |
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Chọn ghép $125$ với $8$ trước.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Dùng giao hoán đổi vị trí các thừa số, rồi dùng kết hợp để nhóm.
Đối chiếu lời giải
- Chọn ghép $125$ với $8$ trước.
- Dùng giao hoán đổi vị trí các thừa số, rồi dùng kết hợp để nhóm.
- $125\times8=1\,000$.
- $1\,000\times17=17\,000$.
- Vẫn giữ đủ ba thừa số ban đầu.
Kiểm theo thứ tự đã cho: $125\times17=2\,125$; $2\,125\times8=17\,000$.
Bài 7. Nhận vai trò của x
Tìm số
Tìm x rồi kiểm: $2\,520\div x=30$.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Nhìn xem x là thừa số, số bị chia hay số chia.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Số chia bằng số bị chia chia cho thương khác 0.
Đối chiếu lời giải
- Nhìn xem x là thừa số, số bị chia hay số chia.
- Số chia bằng số bị chia chia cho thương khác 0.
- $2\,520\div30=84$.
- Vậy $x=84$.
- Thay vào đề được $2\,520\div84=30$.
Nếu x là số chia, phải có x khác 0; kiểm trực tiếp đẳng thức gốc.
Bài 8. Em giải thích cách nhẩm
Tính thuận tiện
Tính $52\times25$ bằng nhân 100 rồi chia 4.
Có thể để dành cho lượt học sau
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
25 bằng 100 chia 4.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Nhân 100 là đã gấp thừa số 25 lên 4 lần, nên phải chia lại 4.
Đối chiếu lời giải
- $25\times4=100$.
- Tích cần tìm nhân 4 sẽ bằng $52\times100$.
- $52\times100=5\,200$.
- $5\,200\div4=1\,300$.
Nhân kết quả với 4 được $5\,200$, đúng tích với 100.
Nói lại để nhớ lâu
Em thử giải thích cách làm và cách kiểm, rồi chọn việc cần luyện thêm.
Em tự hỏi
- Em đã giữ đúng các dữ kiện và vị trí của từng số chưa?
- Em có giải thích được vì sao chọn cách làm đó không?
- Em đã kiểm lại bằng một cách phù hợp với cả câu hỏi chưa?
Dành cho người lớn · Hỏi để em tự nghĩ
Cho em thử trước, rồi dùng một câu hỏi gợi mở phù hợp:
- Con chỉ vào dữ kiện đã dùng và nói vì sao chọn chúng.
- Con thử kiểm lại bằng một cách khác được không?
Có thể dùng đồ vật hoặc hình vẽ để giải thích lại. Chấp nhận cách khác nếu giữ đúng dữ kiện và em tự kiểm được kết quả.
Mang bài học ra trang giấy
Tải bộ phiếu theo chủ đề để tự làm; hình minh hoạ và các gợi ý bổ sung được đọc trực tiếp trên trang này.