Lập và thực hiện kế hoạch giải toán bốn bước – lớp 5
Cùng Học Toán · Lớp 5 · L5-02-B3
Lập và thực hiện kế hoạch giải toán bốn bước – lớp 5
Thực hiện kế hoạch gồm bốn bước, mỗi bước trả lời một câu hỏi trung gian. Cùng khám phá bằng nhiều cách biểu diễn, rồi giải thích cách làm của em.
Em sẽ làm được
- Thực hiện kế hoạch gồm bốn bước, mỗi bước trả lời một câu hỏi trung gian.
- Tự giải thích một bước làm và nhận ra một lỗi thường gặp.
Cần biết trước
Giải được bài toán ba bước và xác định lượng còn lại.
Chuẩn bị và cách học
Giấy, bút; dùng thêm thước hoặc thẻ số khi ví dụ có yêu cầu.
Thử nói hoặc viết cách nghĩ, mở gợi ý khi cần rồi mới xem lời giải. Có thể chia bài thành nhiều lần học.
Khám phá từ những điều đã biết
Đọc tình huống, dự đoán rồi theo dõi cách giải thích. Hai ví dụ đầu được mở sẵn để em làm quen.
Ví dụ 1. Lập kế hoạch 1
Câu hỏi trung gian
Có 6 hộp, mỗi hộp 18 thẻ; nhận thêm 24 thẻ, tặng 12 thẻ, rồi chia đều cho 6 nhóm. Mỗi nhóm được bao nhiêu thẻ?
Một gợi ý nhỏ
Số thẻ ban đầu: $6\times18=108$.
Cùng tìm lời giải
- Số thẻ ban đầu: $6\times18=108$.
- Sau khi nhận thêm: $108+24=132$.
- Sau khi tặng: $132-12=120$.
- Chia đều: $120\div6=20$ (thẻ/nhóm).
Tự kiểm
$20\times6+12-24=108$, đúng số thẻ ban đầu.
Ví dụ 2. Hai loại hàng và tiền thừa
Bốn phép tính
Mua 4 quyển vở giá 9000 đồng/quyển và 3 bút giá 6000 đồng/bút. Trả 60 000 đồng. Nhận lại bao nhiêu?
| 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|
| Tiền vở | Tiền bút | Tổng tiền | Tiền thừa |
Một gợi ý nhỏ
Tiền vở: $4\times9000=36000$ đồng.
Cùng tìm lời giải
- Tiền vở: $4\times9000=36000$ đồng.
- Tiền bút: $3\times6000=18000$ đồng.
- Tổng tiền hàng: $36000+18000=54000$ đồng.
- Tiền thừa: $60000-54000=6000$ đồng.
Tự kiểm
$54000+6000=60000$ đồng.
Cùng một ý, nhiều cách khám phá
Đổi cách biểu diễn, tìm lỗi hoặc giải thích một tình huống mới. Hình và bảng cung cấp dữ kiện; số đo trên màn hình không thay số đo thực tế.
Ví dụ 3. Thư viện nhận sách
Bốn phép tính
Có 180 quyển; cho mượn 36 quyển, nhận thêm 4 gói mỗi gói 9 quyển rồi xếp đều 6 ngăn.
Một gợi ý nhỏ
Sau khi cho mượn: $180-36=144$ quyển.
Cùng tìm lời giải
- Sau khi cho mượn: $180-36=144$ quyển.
- Nhận thêm $4\times9=36$ quyển.
- Đang có $144+36=180$ quyển.
- Mỗi ngăn $180\div6=30$ quyển.
Tự kiểm
$30\times6-36+36=180$ quyển.
Ví dụ 4. Điều chỉnh một khung vườn
Bốn phép tính
Khung vườn chữ nhật dài 8 m, rộng 5 m. Tăng chiều dài 2 m và chiều rộng 1 m. Chu vi mới bằng bao nhiêu?
Một gợi ý nhỏ
Chiều dài mới: $8+2=10$ m.
Cùng tìm lời giải
- Chiều dài mới: $8+2=10$ m.
- Chiều rộng mới: $5+1=6$ m.
- Nửa chu vi mới: $10+6=16$ m.
- Chu vi mới: $16\times2=32$ m.
Tự kiểm
Bốn cạnh gồm hai cạnh 10 m và hai cạnh 6 m: tổng 32 m.
Ví dụ 5. Gộp hai loại bao rồi chia
Bốn phép tính
Có 3 bao giấy, mỗi bao 12 kg và 4 bao giấy, mỗi bao 16 kg. Chia đều tổng giấy thành 5 phần. Mỗi phần bao nhiêu kg?
Một gợi ý nhỏ
Nhóm thứ nhất: $3\times12=36$ kg.
Cùng tìm lời giải
- Nhóm thứ nhất: $3\times12=36$ kg.
- Nhóm thứ hai: $4\times16=64$ kg.
- Tổng $36+64=100$ kg.
- Mỗi phần $100\div5=20$ kg.
Tự kiểm
$20\times5=100$ kg, đúng tổng hai nhóm.
Ví dụ 6. Lập kế hoạch 6
Kiểm bằng đi ngược
Có 4 hộp, mỗi hộp 32 thẻ; nhận thêm 32 thẻ, tặng 16 thẻ, rồi chia đều cho 8 nhóm. Mỗi nhóm được bao nhiêu thẻ?
Một gợi ý nhỏ
Số thẻ ban đầu: $4\times32=128$.
Cùng tìm lời giải
- Số thẻ ban đầu: $4\times32=128$.
- Sau khi nhận thêm: $128+32=160$.
- Sau khi tặng: $160-16=144$.
- Chia đều: $144\div8=18$ (thẻ/nhóm).
Tự kiểm
$18\times8+16-32=128$, đúng số thẻ ban đầu.
Ví dụ 7. Lập quỹ dụng cụ
Bốn phép tính
Một nhóm tiết kiệm 3 tuần, mỗi tuần 40 000 đồng; được tặng thêm 30 000 đồng. Mua dụng cụ hết 60 000 đồng, số còn lại chia đều thành 3 khoản dự phòng.
Một gợi ý nhỏ
Tiền tiết kiệm: $3\times40000=120000$ đồng.
Cùng tìm lời giải
- Tiền tiết kiệm: $3\times40000=120000$ đồng.
- Cộng quà tặng: $120000+30000=150000$ đồng.
- Còn sau khi mua: $150000-60000=90000$ đồng.
- Mỗi khoản: $90000\div3=30000$ đồng.
Tự kiểm
$30000\times3+60000-30000=120000$ đồng, bằng tiền tiết kiệm.
Thử sức thêm · Đọc và giải thích
Ví dụ 8. Lập kế hoạch 8
Giữ điều kiện chia đều
Có 6 hộp, mỗi hộp 25 thẻ; nhận thêm 40 thẻ, tặng 30 thẻ, rồi chia đều cho 10 nhóm. Mỗi nhóm được bao nhiêu thẻ?
Một gợi ý nhỏ
Số thẻ ban đầu: $6\times25=150$.
Cùng tìm lời giải
- Số thẻ ban đầu: $6\times25=150$.
- Sau khi nhận thêm: $150+40=190$.
- Sau khi tặng: $190-30=160$.
- Chia đều: $160\div10=16$ (thẻ/nhóm).
Tự kiểm
$16\times10+30-40=150$, đúng số thẻ ban đầu.
Em tự thử
Bốn bài đầu giữ nhiệm vụ của phiếu; bốn bài sau thêm cách hỏi và tình huống. Viết câu trả lời trước khi mở lời giải. Với đo đạc, vẽ hoặc khảo sát, ghi kết quả em thực sự làm được.
Bài 1
Củng cố
Có 6 hộp, mỗi hộp 24 bút; nhận thêm 36 bút, cho 60 bút, rồi chia đều số còn lại cho 8 nhóm. Mỗi nhóm được bao nhiêu bút?
Một gợi ý nhỏ
Mỗi bước giải một câu hỏi trung gian; ghi rõ lượng vừa tìm trước khi dùng cho bước sau.
Đối chiếu lời giải
- Mỗi bước giải một câu hỏi trung gian; ghi rõ lượng vừa tìm trước khi dùng cho bước sau.
- $6\times24=144$
- $144+36=180$
- $180-60=120$
- $120\div8=15$ bút mỗi nhóm.
Tự kiểm
Đi ngược các bước về lượng ban đầu, đồng thời kiểm đơn vị và điều kiện chia đều hoặc đơn giá giữ nguyên.
Bài 2
Củng cố
Mua 4 quyển giá 15 000 đồng mỗi quyển và 3 bút giá 7000 đồng mỗi bút. Trả 100 000 đồng. Tính tiền từng loại, tổng tiền và tiền thừa.
Một gợi ý nhỏ
Mỗi bước giải một câu hỏi trung gian; ghi rõ lượng vừa tìm trước khi dùng cho bước sau.
Đối chiếu lời giải
- Mỗi bước giải một câu hỏi trung gian; ghi rõ lượng vừa tìm trước khi dùng cho bước sau.
- $4\times15\,000=60\,000$
- $3\times7000=21\,000$
- $60\,000+21\,000=81\,000$
- $100\,000-81\,000=19\,000$ đồng.
Tự kiểm
Đi ngược các bước về lượng ban đầu, đồng thời kiểm đơn vị và điều kiện chia đều hoặc đơn giá giữ nguyên.
Bài 3
Củng cố
Có 8 thùng, mỗi thùng 18 chai. Đã bán một phần ba số chai rồi chia đều số còn lại vào 6 khay. Mỗi khay bao nhiêu chai?
Một gợi ý nhỏ
Mỗi bước giải một câu hỏi trung gian; ghi rõ lượng vừa tìm trước khi dùng cho bước sau.
Đối chiếu lời giải
- Mỗi bước giải một câu hỏi trung gian; ghi rõ lượng vừa tìm trước khi dùng cho bước sau.
- $8\times18=144$ chai
- $144\div3=48$ chai đã bán
- $144-48=96$ chai còn lại
- $96\div6=16$ chai mỗi khay.
Tự kiểm
Đi ngược các bước về lượng ban đầu, đồng thời kiểm đơn vị và điều kiện chia đều hoặc đơn giá giữ nguyên.
Bài 4
Củng cố
Thư viện có 240 quyển. Cho mượn 60 quyển rồi nhận thêm 5 gói, mỗi gói 12 quyển. Xếp đều số đang có lên 8 ngăn. Viết kế hoạch bốn phép tính và giải.
Một gợi ý nhỏ
Mỗi bước giải một câu hỏi trung gian; ghi rõ lượng vừa tìm trước khi dùng cho bước sau.
Đối chiếu lời giải
- Mỗi bước giải một câu hỏi trung gian; ghi rõ lượng vừa tìm trước khi dùng cho bước sau.
- $240-60=180$
- $5\times12=60$
- $180+60=240$
- $240\div8=30$ quyển mỗi ngăn.
Tự kiểm
Đi ngược các bước về lượng ban đầu, đồng thời kiểm đơn vị và điều kiện chia đều hoặc đơn giá giữ nguyên.
Bài 5. Lập kế hoạch 1
Câu hỏi trung gian
Có 12 hộp, mỗi hộp 18 thẻ; nhận thêm 24 thẻ, tặng 12 thẻ, rồi chia đều cho 6 nhóm. Mỗi nhóm được bao nhiêu thẻ?
Một gợi ý nhỏ
Số thẻ ban đầu: $12\times18=216$.
Đối chiếu lời giải
- Số thẻ ban đầu: $12\times18=216$.
- Sau khi nhận thêm: $216+24=240$.
- Sau khi tặng: $240-12=228$.
- Chia đều: $228\div6=38$ (thẻ/nhóm).
Tự kiểm
$38\times6+12-24=216$, đúng số thẻ ban đầu.
Bài 6. Lập kế hoạch 2
Bảng kế hoạch
Có 13 hộp, mỗi hộp 15 thẻ; nhận thêm 20 thẻ, tặng 20 thẻ, rồi chia đều cho 5 nhóm. Mỗi nhóm được bao nhiêu thẻ?
| Cần tìm | Quan hệ |
|---|---|
| Ban đầu | Số khay × số mỗi khay |
| Trước khi chia | Tăng hoặc giảm theo diễn biến |
| Mỗi nhóm | Lấy tổng chia số nhóm |
Một gợi ý nhỏ
Số thẻ ban đầu: $13\times15=195$.
Đối chiếu lời giải
- Số thẻ ban đầu: $13\times15=195$.
- Sau khi nhận thêm: $195+20=215$.
- Sau khi tặng: $215-20=195$.
- Chia đều: $195\div5=39$ (thẻ/nhóm).
Tự kiểm
$39\times5+20-20=195$, đúng số thẻ ban đầu.
Bài 7. Lập kế hoạch 4
Theo đúng diễn biến
Có 15 hộp, mỗi hộp 14 thẻ; nhận thêm 24 thẻ, tặng 18 thẻ, rồi chia đều cho 6 nhóm. Mỗi nhóm được bao nhiêu thẻ?
Một gợi ý nhỏ
Số thẻ ban đầu: $15\times14=210$.
Đối chiếu lời giải
- Số thẻ ban đầu: $15\times14=210$.
- Sau khi nhận thêm: $210+24=234$.
- Sau khi tặng: $234-18=216$.
- Chia đều: $216\div6=36$ (thẻ/nhóm).
Tự kiểm
$36\times6+18-24=210$, đúng số thẻ ban đầu.
Bài 8. Lập kế hoạch 6
Kiểm bằng đi ngược
Có 12 hộp, mỗi hộp 32 thẻ; nhận thêm 32 thẻ, tặng 16 thẻ, rồi chia đều cho 8 nhóm. Mỗi nhóm được bao nhiêu thẻ?
Một gợi ý nhỏ
Số thẻ ban đầu: $12\times32=384$.
Đối chiếu lời giải
- Số thẻ ban đầu: $12\times32=384$.
- Sau khi nhận thêm: $384+32=416$.
- Sau khi tặng: $416-16=400$.
- Chia đều: $400\div8=50$ (thẻ/nhóm).
Tự kiểm
$50\times8+16-32=384$, đúng số thẻ ban đầu.
Dừng lại và tự kiểm
Em có thể giải thích bằng lời của mình và chỉ ra cách kiểm kết quả không?
Ba câu em tự hỏi
- Em đã đọc đủ dữ kiện và điều cần tìm chưa?
- Vì sao cách làm của em phù hợp với điều kiện của đề?
- Em có thể kiểm bằng cách khác hoặc chỉ ra chỗ cần sửa không?
Chọn bước tiếp theo
Nếu còn vướng, xem lại hai ví dụ đầu rồi giải một bài tương tự bằng cách diễn đạt của riêng em. Với bài tìm lỗi, hãy chỉ rõ bước sai và lí do sửa, không chỉ chép đáp số.
Dành cho người lớn · Gợi hỏi để trẻ tự giải thích
Để trẻ thử trước. Hỏi “Con biết điều gì?”, “Vì sao con chọn cách ấy?” hoặc “Con kiểm tra bằng cách nào?”. Chấp nhận cách làm khác nếu đúng dữ kiện và ý nghĩa toán học.
Ghi nhận phần trẻ tự giải thích và phần đã được hỗ trợ. Với hoạt động thực hành, dùng số liệu thực tế; số trong tình huống minh họa không phải kết quả quan sát của trẻ. Tập trung vào cách hiểu và khả năng tự sửa.
Tải học liệu miễn phí
Bộ phiếu và hướng dẫn dành cho mô-đun “Bài toán số tự nhiên đến bốn bước”. Bài web có thêm ví dụ và bài luyện để tự học.