Đến nội dung chính
THCSLớp 6Số thập phân, tỉ số và phần trămMở mô-đun

Bốn phép tính số thập phân có dấu · Toán lớp 6

Học liệu miễn phí do Cùng Học Toán tự biên soạn.

Cập nhật: 28/10/2026 · Mục tiêu L6-23-B1

Căn hàng thập phân giúp tính độ lớn, còn dấu của tổng phụ thuộc hai số hạng. Em sẽ quyết định cùng dấu hay khác dấu trước khi chọn cộng hoặc lấy hiệu các độ lớn.

Sau bài này, em có thể:

  • Cộng chính xác số thập phân cùng dấu, khác dấu và có số hạng 0.
  • Giải thích dấu của tổng, nhận hai số đối và kiểm bằng phép tính ngược.

Cần biết trước: Giá trị hàng, số đối, cộng phân số cùng mẫu và cộng số nguyên có dấu.

Cách học: Chuẩn bị vở và bút. Bắt đầu từ tình huống, dự đoán rồi mở gợi ý trước khi xem lời giải. Hai lời giải đầu được mở sẵn để em làm quen cách trình bày. Có thể chia bài thành nhiều lượt; hai ví dụ cuối và hai bài cuối là tự chọn.

Với công thức hoặc bảng dài, em có thể vuốt ngang trong khung để xem đầy đủ.

1. Bắt đầu từ tình huống và kiến thức đã biết

Nhiệt độ giả định đang ở $-2{,}35\,^\circ\mathrm C$, tăng $1{,}8\,^\circ\mathrm C$. Viết $1{,}8=1{,}80$ để cùng phần trăm: mức tăng chưa bù hết độ lớn $2{,}35$, nên nhiệt độ mới vẫn âm.

Trong tính toán, độ lớn của một số là khoảng cách từ số ấy đến $0$, luôn không âm. Chẳng hạn độ lớn của $-2{,}35$ là $2{,}35$; đây không phải việc xóa dấu âm khỏi kết luận cuối.

2. Tám ví dụ cốt lõi: dự đoán, tìm lý do, tự kiểm

Ví dụ 1. Hai số âm cộng độ lớn

Dẫn dắt từng bước

Em thử trước:

Tính $-1{,}25+(-0{,}7)$.

Bắt đầu từ đâu?

Cả hai cùng âm; căn hàng phần trăm.

Gợi ý để em tự tìm

Viết $0{,}7=0{,}70$ trước khi cộng độ lớn.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Hai số cùng dấu; cộng độ lớn rồi giữ dấu chung.

  2. $-1{,}25+(-0{,}7)=\frac{-125}{100}+\frac{-70}{100}=\frac{-195}{100}=-1{,}95$.

  3. Kết quả là $-1{,}95$.

Tự kiểm

$-1{,}95-(-0{,}7)=-1{,}25$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Ví dụ 2. Khác dấu, phần âm lớn hơn

Dẫn dắt từng bước

Em thử trước:

Tính $-2{,}35+1{,}8$.

Bắt đầu từ đâu?

So $2{,}35$ với $1{,}80$ trước.

Gợi ý để em tự tìm

Mức tăng chưa bù hết phần âm.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Hai số khác dấu; so độ lớn, lấy hiệu hai độ lớn rồi giữ dấu của số có độ lớn lớn hơn. Nếu hai độ lớn bằng nhau, tổng bằng $0$.

  2. $-2{,}35+1{,}8=\frac{-235}{100}+\frac{180}{100}=\frac{-55}{100}=-0{,}55$.

  3. Kết quả là $-0{,}55$.

Tự kiểm

$-0{,}55-1{,}8=-2{,}35$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Ví dụ 3. Khác dấu, phần dương lớn hơn

Dẫn dắt từng bước

Em thử trước:

Tính $-0{,}48+1{,}2$.

Bắt đầu từ đâu?

Độ lớn số dương lớn hơn; tổng phải dương.

Gợi ý để em tự tìm

Lấy $1{,}20-0{,}48$.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Hai số khác dấu; so độ lớn, lấy hiệu hai độ lớn rồi giữ dấu của số có độ lớn lớn hơn. Nếu hai độ lớn bằng nhau, tổng bằng $0$.

  2. $-0{,}48+1{,}2=\frac{-48}{100}+\frac{120}{100}=\frac{72}{100}=0{,}72$.

  3. Kết quả là $0{,}72$.

Tự kiểm

$0{,}72-1{,}2=-0{,}48$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Ví dụ 4. Hai số đối triệt tiêu

Dẫn dắt từng bước

Em thử trước:

Tính $0{,}075+(-0{,}075)$.

Bắt đầu từ đâu?

Kiểm hai độ lớn bằng nhau.

Gợi ý để em tự tìm

Hai số khác dấu và cùng độ lớn là hai số đối.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Hai số hạng khác dấu, cùng độ lớn nên là hai số đối nhau; tổng bằng $0$.

  2. $0{,}075+(-0{,}075)=\frac{75}{1000}+\frac{-75}{1000}=\frac{0}{1000}=0$.

  3. Kết quả là $0$.

Tự kiểm

$0-(-0{,}075)=0{,}075$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Điều cần nhớ sau bốn ví dụ

Với hai số khác $0$ cùng dấu, cộng hai độ lớn rồi giữ dấu chung. Với hai số khác dấu, nếu độ lớn khác nhau thì lấy độ lớn lớn trừ độ lớn nhỏ và giữ dấu của số có độ lớn lớn hơn; nếu độ lớn bằng nhau thì tổng bằng $0$.

Có thể thêm chữ số $0$ tận cùng để căn hàng hoặc đổi về phân số cùng mẫu $10$, $100$, $1000$,… Số hạng $0$ không làm đổi giá trị. Với $s=a+b$, phép kiểm là $s-b=a$ hoặc $s-a=b$.

Ví dụ 5. Ba hàng không được lệch cột

Vận dụng

Em thử trước:

Tính $-0{,}006+(-0{,}04)$.

Bắt đầu từ đâu?

Viết $0{,}04=0{,}040$ rồi dùng cùng phần nghìn.

Gợi ý để em tự tìm

Tử tương ứng là $-6$ và $-40$ trên mẫu $1000$.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Hai số cùng dấu; cộng độ lớn rồi giữ dấu chung.

  2. $-0{,}006+(-0{,}04)=\frac{-6}{1000}+\frac{-40}{1000}=\frac{-46}{1000}=-0{,}046$.

  3. Kết quả là $-0{,}046$.

Tự kiểm

$-0{,}046-(-0{,}04)=-0{,}006$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Ví dụ 6. Cộng với số 0

Vận dụng

Em thử trước:

Tính $-3{,}08+0$.

Bắt đầu từ đâu?

Tách trường hợp số hạng $0$ khỏi quy tắc hai số khác dấu.

Gợi ý để em tự tìm

Số $0$ không là số dương hay số âm.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Một số hạng bằng $0$; cộng $0$ không đổi số hạng kia.

  2. $-3{,}08+0=\frac{-308}{100}+\frac{0}{100}=\frac{-308}{100}=-3{,}08$.

  3. Kết quả là $-3{,}08$.

Tự kiểm

$-3{,}08-0=-3{,}08$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Ví dụ 7. Ghép hai số đối trước

Vận dụng

Em thử trước:

Tính $(-1{,}25)+0{,}6+1{,}25$ bằng cách ghép thuận tiện.

Bắt đầu từ đâu?

Tìm cặp có tổng $0$ rồi giữ số còn lại.

Gợi ý để em tự tìm

$-1{,}25$ và $1{,}25$ đối nhau.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Dùng giao hoán, kết hợp của phép cộng: $(-1{,}25)+0{,}6+1{,}25=[(-1{,}25)+1{,}25]+0{,}6$.

  2. Trong ngoặc tổng bằng $0$, nên toàn biểu thức bằng $0+0{,}6=0{,}6$.

Tự kiểm

Cộng theo thứ tự cũ cũng được $-0{,}65+1{,}25=0{,}6$; hai cách khớp.

Ví dụ 8. Phát hiện lỗi đặt dấu và độ lớn

Vận dụng

Em thử trước:

Bạn viết $-2{,}4+0{,}85=3{,}25$. Sửa cả dấu và cách tính độ lớn.

Bắt đầu từ đâu?

Hai số khác dấu, không cộng hai độ lớn.

Gợi ý để em tự tìm

$2{,}40>0{,}85$ nên tổng âm.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Độ lớn số âm lớn hơn: $2{,}40-0{,}85=1{,}55$.

  2. Tổng đúng $-2{,}4+0{,}85=-1{,}55$. Kết quả $3{,}25$ vừa cộng sai hai độ lớn vừa chọn sai dấu.

Tự kiểm

$-1{,}55-0{,}85=-2{,}40$ khôi phục số hạng âm.

3. Hai ví dụ mở rộng — tự chọn

Học phần này khi em đã hiểu cách nghĩ trong các ví dụ cốt lõi; có thể để dành cho lượt sau.

Ví dụ 9. Giới hạn chữ số và dấu của tổng

Mở rộng · tự chọn

Em thử trước:

Cho $n$ nguyên từ $0$ đến $9$. Tìm mọi $n$ để $-0{,}35+\frac n{10}>0$.

Bắt đầu từ đâu?

Đưa về phần trăm để xét hết các chữ số.

Gợi ý để em tự tìm

$\frac n{10}=\frac{10n}{100}$.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. $-0{,}35+\frac n{10}=\frac{10n-35}{100}$. Mẫu dương nên tổng dương khi $10n>35$.

  2. Với $n\le3$, $10n\le30<35$ nên loại; với $n\ge4$, $10n\ge40>35$ nên nhận.

  3. Trong giới hạn đã cho, $n=4,5,6,7,8,9$. Không có chữ số làm tổng bằng $0$ vì $10n$ không thể bằng $35$.

Tự kiểm

Đã xét toàn miền $0$ đến $9$, không chỉ chọn vài ví dụ có tổng dương.

Ví dụ 10. Tổng cố định và thêm một điều kiện

Mở rộng · tự chọn

Em thử trước:

Hai số $a,b$ là hai số thập phân có $a+b=-0{,}8$ và $a=b+0{,}4$. Tìm $a,b$.

Bắt đầu từ đâu?

Thay $a$ bằng $b+0{,}4$ trong tổng.

Gợi ý để em tự tìm

Hai phần $b$ cộng thêm $0{,}4$ cho tổng $-0{,}8$.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. $(b+0{,}4)+b=-0{,}8$, nên $2b=-1{,}2$ và $b=-0{,}6$.

  2. $a=b+0{,}4=-0{,}6+0{,}4=-0{,}2$.

  3. Kiểm $-0{,}2+(-0{,}6)=-0{,}8$ và $-0{,}2=-0{,}6+0{,}4$.

Tự kiểm

Chỉ có điều kiện tổng thì chưa xác định duy nhất hai số; ở đây đã dùng cả điều kiện chênh lệch.

4. Những lỗi cần tránh

Lỗi Cách tự phát hiện và sửa
Cộng hai độ lớn cho mọi trường hợp. Xét dấu trước; khác dấu phải so độ lớn và lấy hiệu.
Đặt các chữ số cuối thẳng cột nhưng bỏ qua dấu phẩy. Căn theo dấu phẩy và giá trị hàng; thêm 0 tận cùng khi cần.
Cho tổng 0 vẫn mang dấu âm. Hai số đối có tổng đúng bằng 0; không có giá trị âm mới gọi là −0.

5. Mười hai bài tự luyện có gợi ý và lời giải riêng

Bài 1–4 giữ dữ kiện và yêu cầu của bốn nhiệm vụ trên phiếu. Bài 5–10 củng cố và vận dụng; bài 11–12 là phần mở rộng tự chọn. Viết lời giải vào vở, thử mở gợi ý trước khi xem lời giải. Với nhiệm vụ đo, vẽ hoặc khảo sát, ghi lại dữ kiện và kết quả thực của em.

Bài 1

Nhiệm vụ nền tảng

Tính $-3{,}75+(-2{,}6)$.

Gợi ý bài 1

Viết $2{,}6=2{,}60$ rồi cộng độ lớn.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 1
  1. Hai số cùng dấu; cộng độ lớn rồi giữ dấu chung.

  2. $-3{,}75+(-2{,}6)=\frac{-375}{100}+\frac{-260}{100}=\frac{-635}{100}=-6{,}35$.

  3. Kết quả là $-6{,}35$.

Tự kiểm

$-6{,}35-(-2{,}6)=-3{,}75$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Bài 2

Nhiệm vụ nền tảng

Tính $-5{,}08+1{,}6$.

Gợi ý bài 2

Viết $1{,}6=1{,}60$; phần âm lớn hơn.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 2
  1. Hai số khác dấu; so độ lớn, lấy hiệu hai độ lớn rồi giữ dấu của số có độ lớn lớn hơn. Nếu hai độ lớn bằng nhau, tổng bằng $0$.

  2. $-5{,}08+1{,}6=\frac{-508}{100}+\frac{160}{100}=\frac{-348}{100}=-3{,}48$.

  3. Kết quả là $-3{,}48$.

Tự kiểm

$-3{,}48-1{,}6=-5{,}08$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Bài 3

Nhiệm vụ nền tảng

Tính $0{,}125+(-0{,}125)$; nêu quan hệ hai số hạng.

Gợi ý bài 3

Độ lớn bằng nhau, dấu ngược nhau.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 3
  1. Hai số hạng khác dấu, cùng độ lớn nên là hai số đối nhau; tổng bằng $0$.

  2. $0{,}125+(-0{,}125)=\frac{125}{1000}+\frac{-125}{1000}=\frac{0}{1000}=0$.

  3. Kết quả là $0$.

Tự kiểm

$0-(-0{,}125)=0{,}125$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Bài 4

Nhiệm vụ nền tảng

Bạn tính $-4{,}2+7{,}35=-11{,}55$. Sửa dấu và giá trị.

Gợi ý bài 4

Hai số khác dấu; $7{,}35>4{,}20$.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 4
  1. Lấy hiệu độ lớn $7{,}35-4{,}20=3{,}15$.

  2. Giữ dấu dương của số có độ lớn lớn hơn: tổng đúng $3{,}15$. Không được cộng hai độ lớn thành $11{,}55$.

Tự kiểm

$3{,}15+4{,}20=7{,}35$, phù hợp số dương ban đầu.

Bài 5

Luyện tập có hướng dẫn

Tính $-0{,}9+(-0{,}08)$.

Gợi ý bài 5

Dùng cùng phần trăm.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 5
  1. Hai số cùng dấu; cộng độ lớn rồi giữ dấu chung.

  2. $-0{,}9+(-0{,}08)=\frac{-90}{100}+\frac{-8}{100}=\frac{-98}{100}=-0{,}98$.

  3. Kết quả là $-0{,}98$.

Tự kiểm

$-0{,}98-(-0{,}08)=-0{,}9$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Bài 6

Luyện tập có hướng dẫn

Tính $2{,}005+(-1{,}99)$.

Gợi ý bài 6

Viết $1{,}99=1{,}990$ để không lệch hàng.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 6
  1. Hai số khác dấu; so độ lớn, lấy hiệu hai độ lớn rồi giữ dấu của số có độ lớn lớn hơn. Nếu hai độ lớn bằng nhau, tổng bằng $0$.

  2. $2{,}005+(-1{,}99)=\frac{2005}{1000}+\frac{-1990}{1000}=\frac{15}{1000}=0{,}015$.

  3. Kết quả là $0{,}015$.

Tự kiểm

$0{,}015-(-1{,}99)=2{,}005$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Bài 7

Luyện tập có hướng dẫn

Tính $-0{,}5+0{,}5$.

Gợi ý bài 7

Hai số $-0{,}5$ và $0{,}5$ là hai số đối, nên tổng bằng $0$.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 7
  1. Hai số hạng khác dấu, cùng độ lớn nên là hai số đối nhau; tổng bằng $0$.

  2. $-0{,}5+0{,}5=\frac{-500}{1000}+\frac{500}{1000}=\frac{0}{1000}=0$.

  3. Kết quả là $0$.

Tự kiểm

$0-0{,}5=-0{,}5$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Bài 8

Luyện tập có hướng dẫn

Tính $0+(-0{,}007)$.

Gợi ý bài 8

Giữ hai chữ số $0$ đầu phần thập phân.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 8
  1. Một số hạng bằng $0$; cộng $0$ không đổi số hạng kia.

  2. $0+(-0{,}007)=\frac{0}{1000}+\frac{-7}{1000}=\frac{-7}{1000}=-0{,}007$.

  3. Kết quả là $-0{,}007$.

Tự kiểm

$-0{,}007-(-0{,}007)=0$ khôi phục số hạng thứ nhất.

Bài 9

Luyện tập có hướng dẫn

Tính $-0{,}75+1{,}8+(-1{,}05)$ bằng cách ghép hai số âm.

Gợi ý bài 9

Ghép hai số âm trước rồi so với số dương.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 9
  1. $-0{,}75+(-1{,}05)=-(0{,}75+1{,}05)=-1{,}80$.

  2. Tổng ban đầu bằng $-1{,}80+1{,}8=0$ do hai số đối.

Tự kiểm

Theo thứ tự ban đầu: $1{,}05+(-1{,}05)=0$ cũng khớp.

Bài 10

Luyện tập có hướng dẫn

Tìm $x$ trong $x+(-1{,}25)=0{,}4$ rồi thay lại.

Gợi ý bài 10

Muốn khôi phục số hạng, cộng $1{,}25$ vào hai vế.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 10
  1. $x=0{,}4+1{,}25=1{,}65$.

  2. Thay lại $1{,}65+(-1{,}25)=0{,}40$, đúng vế phải.

Tự kiểm

Không lấy $0{,}4-1{,}25$ vì số hạng đã cho là số âm.

Mở rộng tự chọn: giải thích và suy luận thêm

Đọc kỹ điều kiện; lời giải hướng dẫn từng bước để em theo dõi và tự kiểm.

Bài 11

Mở rộng · tự chọn

Cho $n$ nguyên từ $0$ đến $9$. Tìm mọi $n$ để $-0{,}6+\frac n{10}\le0$.

Gợi ý bài 11

Gộp về cùng mẫu $10$ và giữ cả dấu bằng.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 11
  1. Tổng bằng $\frac{n-6}{10}$, không dương khi $n\le6$.

  2. Vậy $n=0,1,2,3,4,5,6$. Với $n=6$ tổng bằng $0$ nên vẫn nhận; các $n\ge7$ cho tổng dương.

Tự kiểm

Giữ trường hợp ở biên khác với yêu cầu tổng âm nghiêm ngặt.

Bài 12

Mở rộng · tự chọn

Bạn nói tổng của hai số âm luôn nhỏ hơn cả hai số hạng. Điều đó còn đúng nếu thay một số hạng bằng $0$ không? Dùng $-0{,}4$ và $0$ để giải thích.

Gợi ý bài 12

Phân biệt hai số âm thật sự với trường hợp có $0$.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 12
  1. Với hai số âm, cộng thêm một số âm làm giá trị nhỏ hơn từng số hạng; chẳng hạn $-0{,}4+(-0{,}2)=-0{,}6$.

  2. Nhưng $-0{,}4+0=-0{,}4$, bằng một số hạng chứ không nhỏ hơn cả hai. Vì vậy không mở rộng nguyên nhận định sang trường hợp có $0$.

Tự kiểm

Số $0$ không âm; phản ví dụ không phủ nhận nhận định ban đầu về hai số âm.

6. Tự kiểm sau khi học

Tiếp theo, viết phép trừ thành cộng số đối để dùng đúng quy tắc cộng vừa kiểm.

Đối chiếu kết quả với đúng giả thiết, đơn vị và yêu cầu của đề. Nếu sai, giữ bài làm đầu và tìm bước cần sửa trước khi giải lại. Có thể dùng cách khác khi giải thích được vì sao các bước hợp lệ.

7. Tải học liệu miễn phí

Phiếu in dưới đây thuộc mô-đun Bốn phép tính số thập phân có dấu. Bài học trên web có thêm ví dụ, bài luyện và lời giải để em tự học.