Khảo sát dữ liệu lớp 6: câu hỏi và đối tượng
Thu thập và phân loại dữ liệu · Toán lớp 6
Cập nhật: 28/10/2026 · Mục tiêu L6-40-B1
Một cuộc khảo sát bắt đầu từ câu hỏi, phạm vi và đơn vị bản ghi. Em sẽ chọn tiêu chí nhất quán, phân biệt vật với lượt ghi và giữ rõ kế hoạch với dữ liệu thực.
Sau bài này, em có thể:
- Xác định đối tượng, đặc điểm, thời gian/đơn vị cần thu.
- Phát hiện đổi phạm vi, đổi tiêu chí hoặc nhiều lượt làm trộn cách đếm.
Cần biết trước: Đọc bảng, tên nhóm, số lượng; phân biệt một đối tượng với nhiều bản ghi về nó.
Cách học: Chuẩn bị vở và bút. Bắt đầu từ tình huống, dự đoán rồi mở gợi ý trước khi xem lời giải. Hai lời giải đầu được mở sẵn để em làm quen cách trình bày. Có thể chia bài thành nhiều lượt; hai ví dụ cuối và hai bài cuối là tự chọn.
Với công thức hoặc bảng dài, em có thể vuốt ngang trong khung để xem đầy đủ.
1. Bắt đầu từ tình huống và kiến thức đã biết
Muốn biết màu bìa năm cuốn vở, chưa thể bắt đầu bằng một tổng màu tùy ý. Chọn từng cuốn làm đối tượng, ghi màu của cùng một mặt bìa theo cùng quy tắc và giữ trường hợp nhiều màu/chưa rõ. Sau khi có dữ liệu gốc mới đếm nhóm; không dùng số dự kiến làm quan sát.
2. Tám ví dụ cốt lõi: dự đoán, tìm lý do, tự kiểm
Ví dụ 1. Câu hỏi gắn với từng vật
Dẫn dắt từng bước
Em thử trước:
Muốn biết màu bìa của năm cuốn vở, cần ghi từng trang hay từng cuốn? Nêu một quy tắc màu đủ rõ.
Bắt đầu từ đâu?
Đối tượng là đơn vị cần có một bản ghi.
Gợi ý để em tự tìm
Một cuốn nhiều trang không biến thành nhiều cuốn.
Lời giải và cách tự kiểm
-
Chọn từng cuốn vở làm một đối tượng, đặt mã V1 đến V5; câu hỏi là màu bìa trước của từng cuốn.
-
Quy tắc: ghi màu chiếm phần lớn nhất của bìa trước nếu nhận rõ; nếu hai màu cùng lớn nhất hoặc chưa xác định được thì ghi nhiều màu/chưa rõ. Không tự bỏ cuốn đó.
-
Chưa quan sát thì đây là kế hoạch, chưa có năm giá trị màu thật.
Tự kiểm
Không đếm mỗi trang hoặc mỗi mảng màu như một cuốn vở mới.
Ví dụ 2. Một lựa chọn cho câu hỏi nhất
Dẫn dắt từng bước
Em thử trước:
Hỏi môn em thích nhất nhưng cho một người ghi ba môn. Có thể đếm mỗi tên môn như một người rồi gọi tổng người không?
Bắt đầu từ đâu?
Câu hỏi và số lượt được phép phải khớp.
Gợi ý để em tự tìm
Một người có thể tạo nhiều lượt chọn nếu chưa giới hạn.
Lời giải và cách tự kiểm
-
Với câu hỏi thích nhất, thống nhất mỗi người chỉ chọn một môn trước khi thu; khi ấy một bản ghi tương ứng một người.
-
Nếu muốn nhiều lựa chọn, đổi câu hỏi và ghi số lượt chọn riêng; không coi ba tên từ cùng một người là ba người khác nhau.
-
Không trộn hai kiểu quy tắc vào cùng tổng rồi gọi đó là số người.
Tự kiểm
Cần sửa thiết kế/kiểm nguồn, không tự chọn bỏ hai môn khi chưa hỏi lại.
Ví dụ 3. Số trang theo ngày
Dẫn dắt từng bước
Em thử trước:
Câu hỏi là nhóm G đọc bao nhiêu trang mỗi ngày. Nêu thông tin cần giữ để số $12$ có nghĩa.
Bắt đầu từ đâu?
Một số riêng chưa nói ai, lúc nào, đơn vị gì.
Gợi ý để em tự tìm
Cần phạm vi nhóm và mốc ngày.
Lời giải và cách tự kiểm
-
Ghi rõ nhóm G gồm những đối tượng nào trong phạm vi khảo sát, ngày cụ thể và đơn vị trang.
-
Ghi số trang theo cùng quy tắc, chẳng hạn tổng các trang các thành viên báo đã đọc trong ngày; nếu có cùng trang được nhiều người đọc thì đây là tổng lượt trang đọc, không phải số trang sách khác nhau.
-
Chưa có bản thu thì không nhận $12$ là kết quả thật; số đó chỉ minh họa ý nghĩa cần kèm nhãn.
Tự kiểm
Không cộng số trang của một ngày với số quyển của ngày khác rồi dùng cùng đơn vị.
Ví dụ 4. Giới hạn một kệ
Dẫn dắt từng bước
Em thử trước:
Muốn biết các loại sách trên đúng một kệ, bạn thu thêm sách ở kệ bên cạnh mà không ghi nguồn kệ. Lỗi gì?
Bắt đầu từ đâu?
Phạm vi phải được giữ trong câu hỏi và bản ghi.
Gợi ý để em tự tìm
Hai kệ không tự là cùng phạm vi ban đầu.
Lời giải và cách tự kiểm
-
Câu hỏi chỉ về kệ đã chọn, nhưng các bản ghi bổ sung từ kệ khác không có nhãn phân biệt.
-
Cần giữ/khôi phục nhãn kệ từ nguồn hoặc thu lại phần cần thiết; chưa cộng tất cả rồi gọi là kết quả của đúng một kệ.
Tự kiểm
Không loại một bản ghi bằng phỏng đoán vị trí kệ khi chưa đối chiếu.
Điều cần nhớ sau bốn ví dụ
Trước thu, viết rõ: hỏi điều gì, xét những đối tượng nào, ghi đặc điểm gì, vào thời gian nào, theo đơn vị nào. Một đối tượng có mã ổn định; một bản ghi cần đúng quy tắc. Một lựa chọn và nhiều lựa chọn cho hai kiểu đếm khác nhau. Thay tiêu chí hoặc phạm vi phải ghi rõ, giữ dữ liệu gốc và bổ sung quan sát còn thiếu, không tự sửa giá trị.
Ví dụ 5. Tiêu chí đổi giữa chừng
Dẫn dắt từng bước
Em thử trước:
Ba vật đầu phân theo màu, ba vật sau phân theo chất liệu. Có thể ghép thành một bảng số vật theo cùng tiêu chí không?
Bắt đầu từ đâu?
So tên đặc điểm đã hỏi ở từng lượt.
Gợi ý để em tự tìm
Màu và chất liệu là hai biến khác nhau.
Lời giải và cách tự kiểm
-
Hai phần ghi hai đặc điểm khác nhau, nên chưa tạo được bảng phân loại sáu vật theo một tiêu chí.
-
Giữ bảng gốc, chọn lại một tiêu chí nhất quán rồi bổ sung đặc điểm còn thiếu ở từng vật; nếu chưa quan sát lại thì ghi chưa có dữ liệu.
Tự kiểm
Không đổi nhãn nhóm màu thành chất liệu để ép ghép các số.
Ví dụ 6. Đơn vị khảo sát và đơn vị đo
Dẫn dắt từng bước
Em thử trước:
Muốn khảo sát độ dài sáu chiếc bút, cần sáu dòng hay sáu nhóm độ dài cố định? Nêu thiết kế ghi gốc.
Bắt đầu từ đâu?
Một dòng gốc ứng với một chiếc bút, không phải một nhóm kết quả.
Gợi ý để em tự tìm
Độ dài có đơn vị, mã bút là nhãn.
Lời giải và cách tự kiểm
-
Đặt mã B1 đến B6, mỗi dòng một bút; cột đặc điểm là độ dài bằng cm, kèm cách đo/thời điểm nếu cần.
-
Sau khi đo thật mới điền số, rồi có thể tổng hợp vào nhóm theo một quy tắc riêng. Chưa đo không tự viết đủ sáu số để lấp bảng.
Tự kiểm
Không lấy số nhóm làm số vật đã khảo sát.
Ví dụ 7. Chưa có đủ đối tượng
Dẫn dắt từng bước
Em thử trước:
Muốn khảo sát ít nhất năm bìa vở nhưng mới có ba cuốn. Có tự tạo thêm hai bản ghi để đủ kế hoạch không?
Bắt đầu từ đâu?
Số dự kiến khác với số đã quan sát.
Gợi ý để em tự tìm
Có thể đổi phạm vi hoặc chờ bổ sung.
Lời giải và cách tự kiểm
-
Hiện chỉ có ba đối tượng, nên không ghi năm quan sát thật hay tạo hai cuốn không có.
-
Ghi mới có ba/chưa thu đủ; chọn lại kế hoạch hợp điều kiện hoặc bổ sung vật thật rồi mới ghi tiếp. Nếu dùng số giả định để luyện, phải ghi rõ giả định.
Tự kiểm
Không xóa thông tin thiếu để bảng trông đã hoàn thành.
Ví dụ 8. Câu hỏi đọc được bằng dữ liệu
Dẫn dắt từng bước
Em thử trước:
Chọn một câu hỏi về năm cuốn sách trên bàn sao cho không cần hỏi thông tin cá nhân; nêu đối tượng và đặc điểm.
Bắt đầu từ đâu?
Hỏi một đặc điểm trực tiếp có thể ghi từ từng cuốn.
Gợi ý để em tự tìm
Ví dụ bìa cứng hay bìa mềm, nhưng cần nhóm chưa rõ.
Lời giải và cách tự kiểm
-
Kế hoạch mẫu: với đúng năm cuốn trên bàn, hỏi mỗi cuốn có loại bìa gì; mã S1–S5, một dòng một cuốn.
-
Quy tắc ghi bìa cứng, bìa mềm hoặc chưa xác định theo đặc điểm thực; sau xem từng cuốn mới điền giá trị.
-
Hiện đây là cách thiết kế, chưa có bảng quan sát thật; có thể chọn đặc điểm khác nếu nhất quán và ghi được.
Tự kiểm
Không hỏi thích nhất rồi suy trực tiếp từ bìa sách mà chưa thu lựa chọn của người đọc.
3. Hai ví dụ mở rộng — tự chọn
Học phần này khi em đã hiểu cách nghĩ trong các ví dụ cốt lõi; có thể để dành cho lượt sau.
Ví dụ 9. Một người nhiều phiếu
Mở rộng · tự chọn
Em thử trước:
Mô hình giả định thu $12$ phiếu, nhưng biết một người nộp $3$ phiếu, chín phiếu còn lại từ chín người khác nhau và khác người đó. Có đủ nói $12$ người không?
Bắt đầu từ đâu?
Đơn vị đang đếm là phiếu, chưa phải người khác nhau.
Gợi ý để em tự tìm
Nhóm ba phiếu là một người.
Lời giải và cách tự kiểm
-
Có $1+9=10$ người khác nhau trong mô hình, nhưng có $3+9=12$ phiếu.
-
Vì vậy số phiếu không được tự gọi là số người. Muốn bảng mỗi người một lượt, cần quy tắc kiểm phiếu trùng và xử lý từ nguồn.
-
Không tự chọn một trong ba phiếu làm câu trả lời chính thức nếu chưa có quy định hoặc xác minh.
Tự kiểm
Dữ kiện đã nói chín người còn lại phân biệt nên phép đếm mười có căn cứ.
Ví dụ 10. Kế hoạch mới và dữ liệu cũ
Mở rộng · tự chọn
Em thử trước:
Đang khảo sát màu bìa trước của năm vở. Sau ba cuốn, bạn đổi sang màu bìa sau. Hãy nêu hai cách sửa hợp lệ mà không tự đổi giá trị đã ghi.
Bắt đầu từ đâu?
Giữ bản ghi gốc và nói rõ đổi tiêu chí.
Gợi ý để em tự tìm
Có thể hoàn thiện một tiêu chí hoặc giữ hai cột riêng.
Lời giải và cách tự kiểm
-
Cách một: giữ tiêu chí bìa trước, quan sát thêm bìa trước ở hai cuốn còn lại; giữ nguyên ba bản đầu có nguồn.
-
Cách hai: lập hai cột màu bìa trước/bìa sau, bổ sung thật các giá trị còn thiếu của mỗi cuốn; chưa xem thì đánh dấu chưa ghi, không chép bìa trước sang bìa sau.
-
Cả hai cách đều cần nêu rõ phạm vi năm cuốn và tiêu chí; không ghép hai kiểu thông tin vào một cột chung.
Tự kiểm
Hai mặt của cùng cuốn là hai đặc điểm, không tự là hai cuốn khác nhau.
4. Những lỗi cần tránh
| Lỗi | Cách tự phát hiện và sửa |
|---|---|
| Trộn màu thân với màu mực, bìa trước với bìa sau hoặc vật từ nhiều phạm vi. | Giữ cột/nhãn riêng theo tiêu chí và nguồn; chỉ tổng hợp phần cùng câu hỏi. |
| Đếm nhiều lượt như nhiều người hoặc điền số giả để đủ kế hoạch. | Xác định đơn vị bản ghi, kiểm trùng đối tượng và ghi trạng thái chưa thu đúng thực tế. |
5. Mười hai bài tự luyện có gợi ý và lời giải riêng
Bài 1–4 giữ dữ kiện và yêu cầu của bốn nhiệm vụ trên phiếu. Bài 5–10 củng cố và vận dụng; bài 11–12 là phần mở rộng tự chọn. Viết lời giải vào vở, thử mở gợi ý trước khi xem lời giải. Với nhiệm vụ đo, vẽ hoặc khảo sát, ghi lại dữ kiện và kết quả thực của em.
Bài 1
Nhiệm vụ nền tảng
Muốn khảo sát màu bìa của năm cuốn vở đang có, nêu đối tượng được ghi và một tiêu chí màu nhất quán.
Gợi ý bài 1
Mỗi cuốn là một đối tượng.
Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 1
-
Đối tượng ghi là từng cuốn trong đúng năm cuốn đang có, mỗi cuốn một mã/một dòng.
-
Chọn quy tắc nhất quán, chẳng hạn màu chính của mặt bìa trước; nếu nhiều màu/chưa rõ thì ghi theo quy tắc, sau quan sát mới điền giá trị thật.
Tự kiểm
Không đếm từng mảng màu như nhiều cuốn hoặc bỏ vật khó xếp.
Bài 2
Nhiệm vụ nền tảng
Bạn hỏi “môn em thích nhất” nhưng cho một người chọn ba môn rồi đếm như mỗi người một lượt. Điều gì cần thống nhất?
Gợi ý bài 2
Thống nhất đơn vị một lượt.
Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 2
-
Nếu giữ câu hỏi môn thích nhất thì mỗi người chọn một môn, một lượt ứng với một người.
-
Nếu cho nhiều lựa chọn thì đổi câu hỏi và ghi số lượt chọn, không coi ba lựa chọn của một người là ba người; không trộn hai cách đếm.
Tự kiểm
Chưa xác minh thì không tự chọn giữ một môn bất kì làm câu trả lời của người đó.
Bài 3
Nhiệm vụ nền tảng
Với câu hỏi “mỗi ngày nhóm đọc bao nhiêu trang”, cần ghi kèm mốc thời gian hoặc đơn vị nào?
Gợi ý bài 3
Ngày và đơn vị cần đi cùng số.
Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 3
-
Ghi rõ người/nhóm nào được tính, ngày hoặc khoảng thời gian cụ thể và đơn vị trang.
-
Giữ cùng quy tắc số trang, chẳng hạn tổng lượt trang nhóm đọc trong từng ngày; chưa thu thì chỉ nêu kế hoạch, không nhận một số mẫu là quan sát.
Tự kiểm
Số quyển và số trang không cùng một đại lượng.
Bài 4
Nhiệm vụ nền tảng
Nếu chưa có đối tượng để thu, em nên ghi số liệu giả như đã khảo sát hay ghi kế hoạch?
Gợi ý bài 4
Giữ trạng thái chưa thu.
Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 4
-
Chưa có đối tượng thì ghi kế hoạch hoặc chưa thu, chưa có dữ liệu quan sát thật.
-
Có thể dùng bảng giả định để luyện nếu gắn nhãn giả định rõ; không viết như cuộc khảo sát đã thực hiện.
Tự kiểm
Số mẫu không thay kết quả phải thu sau này.
Bài 5
Luyện tập có hướng dẫn
Muốn biết loại bìa của sáu cuốn sách. Nêu đơn vị bản ghi và một tiêu chí đủ cả trường hợp khó xác định.
Gợi ý bài 5
Mỗi cuốn một mã, loại bìa là đặc điểm.
Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 5
-
Chọn S1–S6, mỗi dòng một cuốn; ghi bìa cứng, bìa mềm hoặc chưa xác định theo quy tắc quan sát đã chọn.
-
Sau xem từng cuốn mới điền; nhóm chưa xác định giúp giữ vật khó xếp, không tự đoán.
Tự kiểm
Sáu dòng dự kiến không tự là sáu quan sát đã có.
Bài 6
Luyện tập có hướng dẫn
Câu hỏi mỗi bạn chọn đúng một câu lạc bộ, nhưng hai bạn chọn hai mục. Có thể cộng lượt rồi gọi tổng người không?
Gợi ý bài 6
Quy tắc một người một lựa chọn chưa được tuân thủ.
Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 6
-
Hai bản nhiều lựa chọn chưa phù hợp câu hỏi một mục, nên tổng lượt có thể đếm lặp người.
-
Cần xác minh/chọn lại theo quy tắc, hoặc đổi thiết kế nhiều lựa chọn với đơn vị lượt rõ; không tự ghép thành tổng người.
Tự kiểm
Không tự bỏ một lựa chọn chưa biết người trả lời muốn giữ mục nào.
Bài 7
Luyện tập có hướng dẫn
Khảo sát số phút đọc trong ngày của nhóm H. Thông tin nào phải đi cùng số $20$?
Gợi ý bài 7
Một số phải có đối tượng, thời gian và đơn vị.
Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 7
-
Ghi rõ nhóm H/đối tượng được tính, ngày cụ thể và đơn vị phút, cùng cách tính tổng hay từng người.
-
Chưa có bản thu thì $20$ chỉ là số minh họa, không là kết quả đã khảo sát.
Tự kiểm
Không ghi giờ ở dòng khác rồi cộng trực tiếp như cùng phút.
Bài 8
Luyện tập có hướng dẫn
Chỉ hỏi về bút trên khay A nhưng bản ghi gồm cả khay B mà không đánh nhãn. Nêu cách xử lý.
Gợi ý bài 8
Phạm vi câu hỏi cần khớp nguồn từng vật.
Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 8
-
Chưa biết vật từ khay nào nên không cộng tất cả rồi gọi kết quả của khay A.
-
Đối chiếu nguồn/quan sát lại để đánh nhãn khay, sau đó lấy đúng phạm vi; chưa xác minh thì giữ trạng thái chưa rõ.
Tự kiểm
Không chọn bỏ vài dòng bằng cảm giác cho tổng đẹp.
Bài 9
Luyện tập có hướng dẫn
Đếm độ dài bút nhưng sau đó gọi số dòng là tổng cm. Lỗi nằm ở đâu?
Gợi ý bài 9
Số đối tượng khác với tổng số đo.
Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 9
-
Mỗi dòng là một bút, nên số dòng đếm bút chứ không mang đơn vị cm.
-
Tổng cm nếu cần phải cộng các độ dài đã đo cùng đơn vị, có dữ liệu đầy đủ; chưa có số đo không tính từ số dòng.
Tự kiểm
Một bảng có thể chứa nhãn và số đo nhưng chúng không cùng loại đại lượng.
Bài 10
Luyện tập có hướng dẫn
Có bốn đồ vật thật trong kế hoạch sáu vật. Em có thể viết gì đúng về tiến độ?
Gợi ý bài 10
Tách số có thật và số dự kiến.
Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 10
-
Ghi hiện có bốn vật, kế hoạch sáu; chưa thu đủ hai vật còn thiếu.
-
Chỉ bổ sung quan sát khi có vật thật, hoặc đổi kế hoạch rõ; không tạo hai bản giả rồi gọi đủ sáu.
Tự kiểm
Nếu dùng bảng mô hình để luyện phải gắn nhãn giả định.
Mở rộng tự chọn: giải thích và suy luận thêm
Đọc kỹ điều kiện; lời giải hướng dẫn từng bước để em theo dõi và tự kiểm.
Bài 11
Mở rộng · tự chọn
Mô hình có $15$ lượt chọn: một người góp $4$ lượt, mười một lượt khác từ mười một người phân biệt, khác người đó. Tính số người và giải thích hai tổng.
Gợi ý bài 11
Gộp bốn lượt của một người thành một đối tượng.
Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 11
-
Số người $1+11=12$, trong khi số lượt $4+11=15$.
-
Hai tổng khác nhau vì một người có nhiều lượt; không gọi mười lăm người.
Tự kiểm
Kết luận dựa đúng giả thiết mười một người còn lại phân biệt.
Bài 12
Mở rộng · tự chọn
Khảo sát màu thân bút nhưng giữa chừng chuyển sang màu mực. Nêu cách giữ được cả hai loại thông tin mà không trộn.
Gợi ý bài 12
Một bút có thể có hai đặc điểm ở hai cột.
Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 12
-
Giữ mã từng bút, lập riêng cột màu thân và màu mực; đưa các quan sát gốc vào đúng cột, chưa có thì ghi chưa thu.
-
Quan sát bổ sung thật các ô còn thiếu theo quy tắc nhất quán rồi mới tổng hợp từng tiêu chí; không tự đổi màu thân thành màu mực.
Tự kiểm
Hai cột đặc điểm không làm số bút tăng gấp đôi.
6. Tự kiểm sau khi học
Khi câu hỏi đã rõ, lấy dữ liệu từ bảng cũng phải giữ nhãn, đơn vị và nguồn; một số đứng riêng chưa đủ ý nghĩa.
Đối chiếu kết quả với đúng giả thiết, đơn vị và yêu cầu của đề. Nếu sai, giữ bài làm đầu và tìm bước cần sửa trước khi giải lại. Có thể dùng cách khác khi giải thích được vì sao các bước hợp lệ.
7. Tải học liệu miễn phí
Phiếu in dưới đây thuộc mô-đun Thu thập và phân loại dữ liệu. Bài học trên web có thêm ví dụ, bài luyện và lời giải để em tự học.