Đến nội dung chính
THCSLớp 6Tài chính và thực hành liên mônMở mô-đun

Thực hành liên môn và dự án tự chọn · Toán lớp 6

Học liệu miễn phí do Cùng Học Toán tự biên soạn.

Cập nhật: 28/10/2026 · Mục tiêu L6-48-B2

Một bảng nhiệt độ có ích khi mỗi số đi kèm ngày, giờ, đơn vị và nguồn. Ta đọc đúng tuần đã thu trước khi viết nhận xét.

Sau bài này, em có thể:

  • Lập kế hoạch bảy ngày cùng mốc giờ và nguồn nhất quán.
  • Đọc nhiệt độ có dấu, so sánh và tính độ thay đổi.
  • Giữ giá trị thiếu và giới hạn kết luận theo bảng.

Cần biết trước: Bảng dữ liệu, số thập phân có dấu và biểu diễn dữ liệu.

Cách học: Chuẩn bị vở và bút. Bắt đầu từ tình huống, dự đoán rồi mở gợi ý trước khi xem lời giải. Hai lời giải đầu được mở sẵn để em làm quen cách trình bày. Có thể chia bài thành nhiều lượt; hai ví dụ cuối và hai bài cuối là tự chọn.

Với công thức hoặc bảng dài, em có thể vuốt ngang trong khung để xem đầy đủ.

1. Bắt đầu từ tình huống và kiến thức đã biết

Các con số dưới đây hoàn toàn giả định để luyện đọc, không là dự báo hay số đo của một địa điểm. Mỗi ngày trong bảng minh hoạ dùng cùng mốc $8$ giờ và cùng cách lấy số liệu.

Ngày trong đợt giả định Nhiệt độ (°C)
1 20
2 21,5
3 19
4 22
5 20,5
6 18
7 21,5

Với hoạt động thật, ghi ngày cụ thể, mốc giờ và nguồn/dụng cụ vào từng dòng. Đừng đổi số liệu minh hoạ thành kết quả tuần của mình.

2. Tám ví dụ cốt lõi: dự đoán, tìm lý do, tự kiểm

Ví dụ 1. Chuẩn bị bảy ngày

Dẫn dắt từng bước

Em thử trước:

Dự định thu từ ngày 1 đến ngày 7 tháng 11 năm 2026, lúc 8 giờ mỗi ngày. Chưa thu thì bảng cần những cột và trạng thái nào?

Bắt đầu từ đâu?

Nêu ngày, giờ, nhiệt độ, đơn vị và nguồn trước.

Gợi ý để em tự tìm

Mỗi dòng ứng với một ngày cụ thể cùng 8 giờ.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Kẻ bảy dòng cho các ngày 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 tháng 11 năm 2026; các cột ngày, giờ, nhiệt độ, đơn vị, nguồn/dụng cụ; chọn trước cùng 8 giờ và nguồn nhất quán.

  2. Chưa thu thì ô nhiệt độ để trống hoặc ghi chưa thu; toàn bảng ghi “kế hoạch”. Không điền bảng giả định của bài thành quan sát cho các ngày này.

Tự kiểm

Bảng có lịch cụ thể nhưng chưa có dữ liệu thực.

Ví dụ 2. Đọc một ô có đủ nhãn

Dẫn dắt từng bước

Em thử trước:

Theo bảng giả định đầu bài, nhiệt độ ngày 2 ở mốc đã chọn là bao nhiêu?

Bắt đầu từ đâu?

Tìm đúng hàng ngày 2 và cột nhiệt độ.

Gợi ý để em tự tìm

Giữ đơn vị °C.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Ô ngày 2 ghi $21{,}5$, đơn vị Celsius, nên nhiệt độ là $21{,}5^\circ\mathrm C$.

  2. Viết “ngày 2 của đợt giả định, lúc 8 giờ, 21,5°C”. Không gọi đây là nhiệt độ thật hôm nay.

Tự kiểm

Tên ngày trong đợt và nguồn giả định đều được giữ.

Ví dụ 3. Tìm cao nhất, thấp nhất

Dẫn dắt từng bước

Em thử trước:

Trong bảy số giả định đầu bài, ngày nào cao nhất và thấp nhất?

Bắt đầu từ đâu?

Duyệt đủ bảy giá trị, không chọn từ hai ngày đầu.

Gợi ý để em tự tìm

22 là lớn nhất, 18 nhỏ nhất trong danh sách.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Giá trị cao nhất $22^\circ\mathrm C$ ở ngày 4; thấp nhất $18^\circ\mathrm C$ ở ngày 6.

  2. Chênh hai giá trị là $22-18=4^\circ\mathrm C$. Câu kết luận chỉ nói đợt giả định này.

Tự kiểm

Không dùng chênh này như mức thay đổi từ ngày 4 đến ngày 6 mà bỏ hướng giảm.

Ví dụ 4. Thay đổi giữa hai ngày

Dẫn dắt từng bước

Em thử trước:

Theo bảng, ngày 1 là 20°C, ngày 2 là 21,5°C. Nhiệt độ tăng hay giảm bao nhiêu?

Bắt đầu từ đâu?

Lấy số sau trừ số trước.

Gợi ý để em tự tìm

Hiệu dương nghĩa là tăng.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Hiệu $21{,}5-20=1{,}5^\circ\mathrm C$, dương.

  2. Vậy từ ngày 1 sang ngày 2 của bảng giả định tăng 1,5°C. Không nói cả tuần đều tăng.

Tự kiểm

Kiểm lại thứ tự ngày trước, sau khi đặt phép trừ.

Điều cần nhớ sau bốn ví dụ

So sánh các giá trị cùng đơn vị. Nhiệt độ thay đổi từ giá trị trước đến sau có thể tính bằng số sau trừ số trước: hiệu dương là tăng, âm là giảm. Khi chỉ hỏi mức tăng/giảm, diễn giải độ lớn kèm hướng.

Ngày chưa có số phải ghi thiếu; thiếu không bằng $0^\circ\mathrm C$. Số dự báo cần gắn nhãn dự báo, không đổi thành số đo. Chọn bảng hoặc biểu đồ giữ được dấu âm, đơn vị, nhãn và khoảng thời gian. Nhận xét của một tuần không tự mở rộng thành kết luận cho nhiều năm.

Ví dụ 5. Đi qua mốc 0

Dẫn dắt từng bước

Em thử trước:

Hai số giả định ở hai thời điểm là −3°C rồi 2°C. Tính thay đổi.

Bắt đầu từ đâu?

Giữ dấu âm của số trước.

Gợi ý để em tự tìm

Từ −3 đến 0 là 3, từ 0 đến 2 là 2.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Số sau trừ trước: $2-(-3)=5^\circ\mathrm C$.

  2. Tăng 5°C. Kiểm bằng hai chặng $3+2=5$. Không tính $2-3=-1$ vì đã bỏ dấu âm của số đầu.

Tự kiểm

Dấu âm thuộc giá trị cần giữ, không phải lỗi để xoá.

Ví dụ 6. Ngày thiếu không có nhiệt độ 0

Dẫn dắt từng bước

Em thử trước:

Bảng một tuần có ngày 3 chưa thu. Có điền 0°C để đủ bảy số không?

Bắt đầu từ đâu?

Đọc ý nghĩa ô trống.

Gợi ý để em tự tìm

Thiếu số liệu không là một số đo bằng 0.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Không có quan sát ngày 3 nên chưa biết nhiệt độ ở mốc đó. Ghi “thiếu” và nguồn/lí do nếu biết.

  2. Không tự điền 0°C. Nếu biểu diễn, để khoảng hoặc ghi thiếu rõ; không dùng cột cao 0 như đã đo được 0°C.

Tự kiểm

Chỉ bổ sung khi có nguồn thật phù hợp, cùng mốc và nhãn nguồn.

Ví dụ 7. Dự báo khác quan sát

Dẫn dắt từng bước

Em thử trước:

Ngày mai có dự báo 25°C, tuần quan sát chưa đến ngày đó. Có ghi 25°C vào bảng số đã đo không?

Bắt đầu từ đâu?

Xem số được công bố là dự báo hay quan sát.

Gợi ý để em tự tìm

Thời điểm chưa đến nên chưa có số đo của ngày đó.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Có thể lưu 25°C ở phần dự báo với nguồn và thời điểm dự báo.

  2. Không gọi nó là số đã đo ở mốc tương lai. Khi có số quan sát phù hợp thì ghi ở cột riêng hoặc cập nhật có nhãn, không đánh tráo hai loại dữ liệu.

Tự kiểm

Giữ khác biệt giữa thông tin dự kiến và thông tin đã ghi nhận.

Ví dụ 8. Chọn cách biểu diễn phù hợp

Dẫn dắt từng bước

Em thử trước:

Với bảy giá trị giả định không âm đầu bài, em chọn bảng hay cột để so các ngày? Nêu cách lập cột nếu chọn.

Bắt đầu từ đâu?

Cả hai cách đều có thể giữ thông tin nếu làm đúng.

Gợi ý để em tự tìm

Trục ngang là ngày, trục đứng là nhiệt độ và cùng một thang.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Có thể giữ bảng. Nếu vẽ cột, ghi bảy nhãn ngày trên trục ngang, đơn vị °C trên trục đứng, một thang số nhất quán rồi đặt đỉnh mỗi cột đúng giá trị 20;21,5;19;22;20,5;18;21,5.

  2. Ghi rõ dữ liệu giả định và mốc 8 giờ. Nếu chưa xử lí được giá trị âm ở một bảng khác, giữ bảng và giải thích thay vì xoá dấu âm để vẽ.

Tự kiểm

Biểu diễn phải giữ đủ số và dấu, không chọn cách làm đẹp bằng sửa dữ liệu.

3. Hai ví dụ mở rộng — tự chọn

Học phần này khi em đã hiểu cách nghĩ trong các ví dụ cốt lõi; có thể để dành cho lượt sau.

Ví dụ 9. Thay giờ thì cần ghi chú

Mở rộng · tự chọn

Em thử trước:

Sáu ngày lấy lúc 8 giờ, một ngày lấy lúc 12 giờ. Có đổi nhãn 12 giờ thành 8 giờ cho bảng đều không?

Bắt đầu từ đâu?

Số đo có thật vẫn cần ghi đúng thời điểm.

Gợi ý để em tự tìm

Đổi nhãn không làm thời điểm đo thay đổi.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Giữ đúng 12 giờ ở dòng ấy và ghi chú không cùng mốc với kế hoạch. Nếu tìm được nguồn 8 giờ phù hợp thì bổ sung với nguồn rõ.

  2. Không đổi nhãn để giả như đủ bảy số cùng 8 giờ. Nhận xét so sánh phải nêu hạn chế một dòng khác mốc.

Tự kiểm

Giữ trung thực điều kiện thu trước khi nhận xét.

Ví dụ 10. Không kéo dài một tuần thành mọi thời gian

Mở rộng · tự chọn

Em thử trước:

Tuần giả định có ngày cuối cao hơn ngày đầu. Có thể kết luận mọi tuần sau đều nóng lên không?

Bắt đầu từ đâu?

Tìm xem bảng đã cho dữ kiện về các tuần khác chưa.

Gợi ý để em tự tìm

Ngày cuối cao hơn đầu không có nghĩa mọi bước trong tuần đều tăng.

Lời giải và cách tự kiểm
  1. Bảng cho $21{,}5>20$ ở ngày cuối so với đầu, nhưng có nhiều bước giảm như ngày 2 sang 3.

  2. Chưa có số của các tuần sau nên không đủ kết luận mọi tuần đều tăng hoặc xu hướng lâu dài. Chỉ viết nhận xét đúng tuần, mốc và nguồn đã xét.

Tự kiểm

Một so sánh hai đầu không thay toàn bộ diễn biến hoặc dữ liệu dài hạn.

4. Những lỗi cần tránh

Lỗi Cách tự phát hiện và sửa
Thiếu số thì thay 0 cho đủ bảng. Thiếu và 0 là hai thông tin khác nhau.
Dự báo được gọi thành số đã đo. Giữ nhãn nguồn, thời điểm và loại thông tin.
Một tuần tăng ở hai đầu chứng minh xu hướng lâu dài. Giới hạn nhận xét vào đợt và số đã thu.

5. Mười hai bài tự luyện có gợi ý và lời giải riêng

Bài 1–4 giữ dữ kiện và yêu cầu của bốn nhiệm vụ trên phiếu. Bài 5–10 củng cố và vận dụng; bài 11–12 là phần mở rộng tự chọn. Viết lời giải vào vở, thử mở gợi ý trước khi xem lời giải. Với nhiệm vụ đo, vẽ hoặc khảo sát, ghi lại dữ kiện và kết quả thực của em.

Bài 1

Tự luyện có hướng dẫn

Trên giấy riêng, kẻ bảng 7 dòng với ngày, giờ, nhiệt độ, đơn vị và nguồn. Chọn trước cùng một mốc giờ cho bảy ngày.

Gợi ý bài 1

Bảy ngày cần ngày cụ thể, cùng mốc giờ và nguồn dự kiến.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 1
  1. Kẻ bảy dòng, các cột ngày, giờ, nhiệt độ, đơn vị, nguồn/dụng cụ; chọn trước một mốc giờ áp dụng cho cả bảy ngày.

  2. Ghi lịch ngày cụ thể dự định thu. Nếu chưa thu, để kết quả trống và ghi kế hoạch, chưa gọi là bảng đã có số liệu cả tuần.

Tự kiểm

Có mẫu bảng không đồng nghĩa đã quan sát.

Bài 2

Tự luyện có hướng dẫn

Nếu có điều kiện, ghi số liệu ở mốc đã chọn trong tuần. Trên phiếu ghi số ngày thực có dữ liệu và ngày còn thiếu.

Gợi ý bài 2

Ghi đúng những ngày thực có dữ liệu tại mốc đã chọn.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 2
  1. Nếu thực hiện, ghi số đo hoặc số công bố có nguồn rõ, cùng mốc; đếm số ngày đã có số và liệt kê ngày thiếu.

  2. Ngày thiếu vẫn ghi thiếu; dự báo gắn nhãn dự báo. Nếu chưa thu, ghi chưa có dữ liệu thay vì chép số minh hoạ.

Tự kiểm

Không trộn nguồn hoặc thời điểm mà không ghi chú.

Bài 3

Tự luyện có hướng dẫn

Từ dữ liệu đã có, chọn bảng hoặc biểu đồ cột phù hợp trên giấy riêng. Ghi nhãn, đơn vị và cách xử lí một giá trị thiếu.

Gợi ý bài 3

Chọn cách giữ được dấu, nhãn và đơn vị của dữ liệu thật.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 3
  1. Giữ bảng hoặc vẽ cột trên giấy với nhãn ngày, đơn vị °C và một thang phù hợp. Chép đúng những số đã có.

  2. Giá trị thiếu ghi thiếu, không thay 0. Nếu có số âm mà chưa vẽ được cột đúng, giữ bảng và nêu lí do; không bỏ dấu âm để tiện vẽ.

Tự kiểm

Không cần giả tạo đủ dữ liệu để có một hình vẽ hoàn chỉnh.

Bài 4

Tự luyện có hướng dẫn

Ghi một nhận xét về ngày cao/thấp hoặc thay đổi trong chính tuần đã thu. Có đủ suy thành xu hướng khí hậu lâu dài không?

Gợi ý bài 4

Chỉ nhận xét những ngày và thời điểm có dữ liệu thật.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 4
  1. Từ bảng thực, chọn một nhận xét kiểm được như ngày cao/thấp hoặc thay đổi giữa hai ngày, nêu khoảng tuần và mốc giờ.

  2. Một tuần chưa đủ để suy xu hướng khí hậu lâu dài. Nếu chưa thu, chỉ ghi chưa có kết luận quan sát, không viết nhận xét từ số tưởng tượng.

Tự kiểm

Phạm vi kết luận không vượt dữ liệu đã có.

Bài 5

Tự luyện có hướng dẫn

Trong bảng giả định đầu bài, có những ngày nào cùng 21,5°C?

Gợi ý bài 5

Tìm mọi hàng bằng giá trị cần xét.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 5
  1. Ngày 2 và ngày 7 đều ghi $21{,}5^\circ\mathrm C$.

  2. Các ngày còn lại có 20;19;22;20,5;18, nên chỉ hai ngày ấy thoả.

Tự kiểm

Đừng dừng ở lần đầu tìm thấy.

Bài 6

Tự luyện có hướng dẫn

Từ ngày 4 là 22°C sang ngày 6 là 18°C trong bảng, tính thay đổi có dấu và hướng.

Gợi ý bài 6

Số sau trừ số trước.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 6
  1. $18-22=-4^\circ\mathrm C$.

  2. Hiệu âm nên giảm 4°C trên hai mốc ấy. Không gọi −4 là mức tăng 4.

Tự kiểm

Giữ tên ngày và hướng thay đổi.

Bài 7

Tự luyện có hướng dẫn

Nguồn giả định đã xác minh ghi 20,5°C nhưng bản chép 205°C. Có sửa thành 20,5 không, vì sao?

Gợi ý bài 7

Căn cứ sửa là nguồn đã đối chiếu, không chỉ thấy số lạ.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 7
  1. Sửa đúng ô thành 20,5°C theo nguồn đã xác minh, và ghi chú lỗi mất dấu phẩy.

  2. Kiểm các ô còn lại riêng; không tự sửa những giá trị khác chỉ vì chúng khác mong đợi. Nếu chưa có nguồn thì phải đánh dấu cần kiểm trước.

Tự kiểm

Sửa có căn cứ khác với đoán một số hợp lí.

Bài 8

Tự luyện có hướng dẫn

Hai mốc giả định −1,5°C rồi −4°C. Tính thay đổi và mức giảm.

Gợi ý bài 8

So số âm hoặc dùng số sau trừ số trước.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 8
  1. $-4-(-1{,}5)=-2{,}5^\circ\mathrm C$.

  2. Giảm 2,5°C, vì −4 nhỏ hơn −1,5. Kiểm từ −1,5 đến −4 đi xuống 2,5 đơn vị trên trục số.

Tự kiểm

Không so độ lớn 4 và 1,5 rồi kết luận nhiệt độ tăng.

Bài 9

Tự luyện có hướng dẫn

Bảng có 6 ngày ghi đủ và 1 ngày thiếu. Có viết “đã thu đủ cả 7 ngày” vì đã kẻ 7 dòng không?

Gợi ý bài 9

Số dòng chuẩn bị không là số ngày có số liệu.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 9
  1. Hiện có 6 trên 7 ngày có dữ liệu và một ngày thiếu.

  2. Báo rõ ngày nào thiếu và giữ ô chưa có; không ghi đã hoàn thành cả bảy ngày chỉ nhờ có bảy dòng.

Tự kiểm

Giữ trạng thái thực hiện đúng.

Bài 10

Tự luyện có hướng dẫn

Chỉ biết ngày 1 và ngày 7 đều 20°C. Có kết luận mọi ngày trong tuần đều 20°C không?

Gợi ý bài 10

Hai đầu chưa xác định các ngày ở giữa.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 10
  1. Một dãy giả định 20;21;19;22;20;18;20 cùng có hai đầu 20 nhưng các ngày giữa khác 20.

  2. Vì thế chưa đủ kết luận cả tuần cùng 20°C. Cần số của năm ngày còn lại nếu muốn mô tả từng ngày.

Tự kiểm

Phản ví dụ chỉ chỉ ra thiếu căn cứ, không tự trở thành dữ liệu thật.

Mở rộng tự chọn: giải thích và suy luận thêm

Đọc kỹ điều kiện; lời giải hướng dẫn từng bước để em theo dõi và tự kiểm.

Bài 11

Mở rộng · tự chọn

Sáu ngày đã biết trong một tuần có thấp nhất 18°C, cao nhất 22°C. Ngày còn thiếu được biết nằm trong 18 đến 23°C. Có biết chính xác cao nhất tuần chưa? Thấp nhất có đổi không?

Gợi ý bài 11

Xét khả năng ngày thiếu vượt 22 nhưng không thấp hơn 18.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 11
  1. Giá trị thiếu không nhỏ hơn 18, nên thấp nhất cả tuần vẫn $18^\circ\mathrm C$.

  2. Cao nhất có thể là 22 nếu ngày thiếu không vượt 22, hoặc bằng giá trị thiếu khi nó lớn hơn 22 đến 23. Chưa xác định chính xác, nhưng từ 22 đến 23°C.

Tự kiểm

Không tự chọn 22 hoặc 23 khi chưa có số ngày thiếu.

Bài 12

Mở rộng · tự chọn

Một bảng có −2°C, 0°C, 3°C và một ô thiếu. Có thể vẽ bốn cột cao 2,0,3,0 rồi nói giữ nguyên dữ liệu không?

Gợi ý bài 12

Kiểm dấu âm và ý nghĩa ô thiếu riêng.

Lời giải chi tiết và tự kiểm bài 12
  1. Đổi −2 thành 2 đã đổi giá trị; đổi thiếu thành 0 đã tạo một số chưa có.

  2. Giữ bảng với −2,0,3 và nhãn thiếu, hoặc vẽ biểu đồ thể hiện đúng phía âm của trục và vị trí thiếu. Chưa làm được thì giữ bảng, không sửa số để có cột.

Tự kiểm

Số 0 thật khác vị trí không có số.

6. Tự kiểm sau khi học

Em thử đọc một bảng bằng đủ bốn thành phần: ngày, giờ, giá trị và nguồn. Nếu chưa thu thật, em vẫn luyện được bằng bảng giả định có nhãn rõ nhưng không báo đã quan sát.

Đối chiếu kết quả với đúng giả thiết, đơn vị và yêu cầu của đề. Nếu sai, giữ bài làm đầu và tìm bước cần sửa trước khi giải lại. Có thể dùng cách khác khi giải thích được vì sao các bước hợp lệ.

7. Tải học liệu miễn phí

Phiếu in dưới đây thuộc mô-đun Thực hành liên môn và dự án tự chọn. Bài học trên web có thêm ví dụ, bài luyện và lời giải để em tự học.