Đến nội dung chính

Logarit thập phân và logarit tự nhiên – Toán lớp 11

2016-02-10 Cùng Học Toán Đã xem: 2,809 Phản hồi: 0

Phân biệt log cơ số 10 với ln cơ số e; dùng điều kiện đối số dương để gộp, tách và tính các biểu thức logarit.

THPTHàm mũ & logarit

Cập nhật nội dung: 22/10/2026

Hai ký hiệu log và ln dùng cho hai cơ số quen thuộc. Quy tắc biến đổi giống nhau, nhưng giá trị số phụ thuộc cơ số; vì vậy cần xác định đúng ký hiệu trước khi tính.

Mục tiêu: đọc đúng log, ln; tính từ lũy thừa và gộp biểu thức; tránh nhầm cơ số hoặc miền xác định.

Kiến thức cần biết: định nghĩa logarit, quy tắc tích–thương và lũy thừa.

Trong bài: Ý tưởng · Phương pháp · Ví dụ · Tự luyện · Học tiếp

1. Hai cơ số thường gặp

Trong bài này, $\log x$ là logarit thập phân, tức $\log_{10}x$, còn $\ln x$ là logarit tự nhiên, tức $\log_e x$. Cả hai đều cần $x>0$. Khi đọc tài liệu dùng một quy ước khác cho ký hiệu log, phải kiểm cơ số mà tài liệu đã xác định.

Số $e$ có thể được giới thiệu bằng giới hạn $e=\lim_{n\to\infty}(1+1/n)^n\approx2{,}71828$. Dạng giới hạn $\lim_{t\to+\infty}(1+1/t)^t$ cũng có cùng giá trị. Trong các phép biến đổi chính xác, giữ ký hiệu $e$ thay vì thay sớm bằng số thập phân gần đúng.

Từ định nghĩa, $\log(10^r)=r$ và $\ln(e^r)=r$ với mọi $r$ thực. Do đó $\log1=\ln1=0$, $\log10=1$, $\ln e=1$. Hai hàm đều đồng biến vì hai cơ số 10 vàe đều lớn hơn 1.

2. Chọn quy tắc theo biểu thức

Với các đối số dương $u,v$, log hoặc ln của tích bằng tổng, của thương bằng hiệu, và của $u^r$ bằng $r$ lần logarit của $u$. Trong cùng một phép gộp phải dùng cùng cơ số; không gộp $\log u+\ln v$ thành một logarit tích bằng các quy tắc này.

Để tính không dùng máy, trước hết nhận ra đối số là lũy thừa của 10 hoặce. Nếu chưa nhận ra, đưa nhiều logarit cùng cơ số về một tích hoặc thương, rồi rút gọn đối số bằng phân số chính xác. Mỗi lần gộp vẫn giữ điều kiện đối số dương.

Khi tìm gần đúng bằng máy tính, phím log thường dùng cơ số 10 và phím ln dùng cơ sốe; kiểm nhãn cơ số trong công cụ đang dùng. Chỉ làm tròn ở cuối để tránh làm sai một đẳng thức vốn chính xác. Trong bài này các ví dụ đều tính được bằng công thức.

3. Ví dụ có lời giải

Ví dụ 1. Đẳng thức logarit thập phân

Chứng minh không dùng máy tính:

$$\log\frac{75}{16}-2\log\frac59+\log\frac{32}{243}=\log2.$$

Các đối số đều dương. Dùng quy tắc lũy thừa, rồi tích và thương, vế trái bằng

$$\log\left(\frac{75}{16}\cdot\frac{81}{25}\cdot\frac{32}{243}\right)=\log2.$$

Thật vậy, tích trong ngoặc bằng 2 sau khi rút gọn $75/25=3$, $32/16=2$, $81/243=1/3$. Đây là chứng minh bằng phân số chính xác, không cần so sánh các giá trị thập phân gần đúng.

Ví dụ 2. Logarit tự nhiên

Tính $A=\ln\sqrt e+\ln(1/e)$. Vì $\sqrt e=e^{1/2}$ và $1/e=e^{-1}$, cả hai đối số dương. Suy ra

$$A=\frac12\ln e-\ln e=\frac12-1=-\frac12.$$

Cũng có thể gộp thành $\ln(e^{1/2}e^{-1})=\ln(e^{-1/2})=-1/2$. Hai cách dùng cùng định nghĩa logarit tự nhiên.

Ví dụ 3. Cùng đối số, hai cơ số khác nhau

$\log100=2$, vì 10²=100. Còn $\ln(e^2)=2$. Không suy ra $\ln100=2$: nếu vậy thì $e^2=100$, trái với $2<e<3$ nên $e^2<9<100$. Hai ký hiệu không thể thay thế tùy ý.

4. Bài tập tự luyện

  1. Tính $\log(10^{-3})+\ln(e^4)$.
  2. Rút gọn $\ln(3e^2)-\ln3$.
  3. Với $x$ thực, tìm miền của $\log(x-2)$ và giải $\log(x-2)=0$.
Mở gợi ý và đáp án
  1. $-3+4=1$.
  2. Các đối số dương; hiệu bằng $\ln(e^2)=2$.
  3. Cần $x>2$. Phương trình tương đương $x-2=10^0=1$, nên $x=3$, thỏa miền.

5. Những lỗi cần tránh

Không nhầm log với ln khi chưa đổi cơ số. Không thay e bằng 2,71828 trong một đẳng thức chính xác. Không nhận đối số bằng 0. Gộp tích và thương trong cùng cơ số; không áp dụng quy tắc đó cho một tổng trong đối số.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *