Đo và kiểm đặc điểm của hình đã học
Cùng Học Toán · Lớp 4 · L4-31-B4
Đo và kiểm đặc điểm của hình đã học
Dùng thước và êke kiểm đặc điểm hình, không suy từ hình nhìn qua. Em sẽ nhìn dữ kiện, thử từng bước và nói lại cách tự kiểm.
Em sẽ làm được
Dùng thước và êke kiểm đặc điểm hình, không suy từ hình nhìn qua.
Cần biết trước
Biết đo và kiểm quan hệ cạnh.
Chuẩn bị
Thước, êke, bản in hai bài đầu nếu cần.
Nhìn cho rõ, làm từng bước
Bắt đầu từ những điều em đã biết. Hai ví dụ đầu được mở lời giải để em theo dõi cách nghĩ.
Ví dụ 1. Dự đoán rồi kiểm
Cùng khám phá
Em nhìn hình ABCD và dự đoán AB song song CD. Ghi cách xác nhận.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Chọn rõ cặp AB, CD.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Không xoay êke khi đối chiếu.
Cùng làm từng bước
- Ghi dự đoán trước khi dùng dụng cụ.
- Áp êke theo AB và giữ hướng bằng thước.
- Trượt không xoay để đối chiếu CD.
- Ghi điều đã xác nhận hoặc chỗ chưa khớp.
Dự đoán không tự trở thành kết quả kiểm.
Ví dụ 2. Cùng bản in, cùng đơn vị
Cùng khám phá
Em muốn so bốn cạnh của một hình thoi in trên giấy. Vì sao cần cùng bản in?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ một chuẩn đo.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Cần đo đủ bốn cạnh trên cùng hình.
Cùng làm từng bước
- Các bản in có thể phóng to khác nhau.
- Chọn một bản và cùng đơn vị cm hoặc mm.
- Đặt 0 đúng đầu mỗi cạnh rồi đọc đầu kia.
- So đủ bốn số đo; sai lệch nhỏ cần kiểm lại thao tác.
Không lấy hai cạnh ở bản lớn, hai cạnh ở bản nhỏ để so.
Đổi cách nhìn, hiểu sâu hơn
Có thể đọc hình, lập bảng, tìm lỗi hoặc thử một tình huống khác. Mỗi câu hỏi đều có gợi ý riêng để em tự bắt đầu.
Ví dụ 3. Mới đo hai cạnh
Cùng khám phá
Bạn thấy hai cạnh bằng nhau rồi kết luận hình thoi. Em bổ sung bước nào?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Đếm số cạnh đã có dữ kiện.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Thiếu hai cạnh cần được kiểm.
Cùng làm từng bước
- Hình thoi cần bốn cạnh bằng nhau.
- Hai cạnh đã đo chưa nói về hai cạnh còn lại.
- Đo hoặc đọc dữ kiện hai cạnh còn thiếu.
- Chỉ kết luận khi đủ bốn cạnh cùng độ dài.
Một tứ giác có chỉ hai cạnh bằng nhau vẫn chưa là hình thoi.
Ví dụ 4. Hình tự vẽ chưa đạt
Cùng khám phá
Em vẽ tứ giác định làm bình hành nhưng một cặp cạnh đối không cùng hướng. Ghi nhận thế nào?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Ý định vẽ không thay dữ kiện hình.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Kiểm cả hai cặp trước khi nhận tên.
Cùng làm từng bước
- Nêu bình hành cần hai cặp đối song song.
- Kiểm từng cặp của hình tự vẽ.
- Cặp không cùng hướng làm hình chưa đạt yêu cầu.
- Ghi cặp cần sửa và dùng thước/êke chỉnh lại.
Ghi đúng điều chưa thỏa tốt hơn gọi tên theo ý định ban đầu.
Ví dụ 5. Tư thế và đặc điểm
Đổi cách nhìn
Một hình vuông cạnh 6 cm được xoay trên trang. Nó còn là hình vuông và hình thoi không?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Một hình có thể thuộc nhiều nhóm.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Hình thoi cần bốn cạnh bằng nhau.
Cùng làm từng bước
- Xoay cả hình giữ nguyên các cạnh và góc.
- Bốn cạnh vẫn bằng nhau, các góc vẫn vuông.
- Tên hình vuông được giữ.
- Nó cũng vẫn thuộc nhóm hình thoi.
Kiểm theo đặc điểm chứ không theo hướng trang.
Ví dụ 6. Chỉ một mặt để kiểm
Chọn đối tượng
Có 6 hộp; em chọn mặt trước của một hộp để phân loại. Cần gọi đúng đối tượng nào?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Một mặt và cả khối không giống nhau.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Chỉ rõ mặt em đang nói tới.
Cùng làm từng bước
- Chọn một mặt cụ thể.
- Xét đường viền của mặt ấy.
- Dùng các cạnh/góc của viền để phân loại hình phẳng.
- Không dùng tên hình phẳng để gọi cả khối hộp.
Số hộp không quyết định dạng mặt.
Ví dụ 7. Dữ kiện có đủ không?
Dữ kiện thiếu
Một tứ giác có hai cạnh kề đều 7 cm nhưng chưa biết hai cạnh khác. Đã chắc hình thoi chưa?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Không bỏ cạnh chưa đo.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Hai bằng nhau chưa là bốn bằng nhau.
Cùng làm từng bước
- Hai cạnh đã biết bằng nhau.
- Hai cạnh còn lại chưa có dữ kiện.
- Điều kiện hình thoi cần cả bốn cạnh bằng nhau.
- Chưa đủ để kết luận.
Có thể bổ sung số đo của hai cạnh còn thiếu.
Ví dụ 8. Nói thành lời
Thử thêm
Em chọn một tứ giác trên giấy số 4 và muốn mô tả nó. Câu trả lời nên gồm gì?
Có thể để dành cho lượt học sau
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Nói lý do cùng với tên hình.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Căn cứ cần gắn đúng hình đang chọn.
Cùng làm từng bước
- Nêu tên hoặc dấu các đỉnh.
- Nêu đặc điểm cạnh hoặc góc đã biết.
- Chỉ cách đã kiểm bằng thước/êke hoặc dữ kiện.
- Kết luận đúng mức với dữ kiện đang có.
Không cần đặt tên chắc chắn nếu điều kiện còn thiếu.
Em tự thử, có người dẫn đường
Bốn câu đầu giữ nội dung luyện tập gốc. Em làm trên giấy hoặc nói cách nghĩ; mở từng gợi ý trước khi xem lời giải đầy đủ.
Bài 1. Nhiệm vụ 1
Củng cố
Chọn hình ở bài 1. Ghi một dự đoán về cặp cạnh, dùng êke/thước kiểm rồi viết điều đã xác nhận.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Chọn đúng hình của bài 1.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Ghi dự đoán rồi kiểm cặp cạnh cụ thể bằng dụng cụ.
Đối chiếu lời giải
- Chọn đúng hình của bài 1.
- Ghi dự đoán rồi kiểm cặp cạnh cụ thể bằng dụng cụ.
- Kết luận theo dữ kiện của đề: Đối chiếu đúng hình; có thể kiểm AB song song CD hoặc AD song song BC.
- Tự đối chiếu: Kết luận chỉ điều đã được xác nhận.
Kết luận chỉ điều đã được xác nhận.
Bài 2. Nhiệm vụ 2
Củng cố
Chọn hình ở bài 2. Ghi số đo bốn cạnh trên cùng bản in, cùng đơn vị, rồi nhận xét.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Chọn một bản in của hình bài 2.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Đo đủ bốn cạnh theo cùng đơn vị, không trộn bản in khác cỡ.
Đối chiếu lời giải
- Chọn một bản in của hình bài 2.
- Đo đủ bốn cạnh theo cùng đơn vị, không trộn bản in khác cỡ.
- Kết luận theo dữ kiện của đề: Các cạnh bằng nhau theo hình nguồn; ghi số đọc thật, sai lệch thao tác thì đặt lại thước.
- Tự đối chiếu: Ghi số đọc thật và kiểm lại nếu lệch do thao tác.
Ghi số đọc thật và kiểm lại nếu lệch do thao tác.
Bài 3. Nhiệm vụ 3
Củng cố
Bạn đo hai cạnh nhưng chưa đo hai cạnh còn lại và kết luận hình thoi. Em nêu phần kiểm còn thiếu.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Đếm số cạnh đã được đo.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Bổ sung hai cạnh còn thiếu hoặc dữ kiện tương đương.
Đối chiếu lời giải
- Đếm số cạnh đã được đo.
- Bổ sung hai cạnh còn thiếu hoặc dữ kiện tương đương.
- Kết luận theo dữ kiện của đề: Cần kiểm đủ bốn cạnh bằng nhau hoặc có dữ kiện tương đương; hai cạnh bằng nhau riêng lẻ chưa đủ.
- Tự đối chiếu: Hai cạnh bằng nhau riêng lẻ chưa đủ.
Hai cạnh bằng nhau riêng lẻ chưa đủ.
Bài 4. Nhiệm vụ 4
Củng cố
Tự vẽ một tứ giác rồi ghi rõ nó thỏa hay chưa thỏa đặc điểm bình hành/thoi bằng phép đo hoặc êke.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Vẽ tứ giác theo lựa chọn.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Dùng dụng cụ kiểm đặc điểm trước khi đặt tên.
Đối chiếu lời giải
- Vẽ tứ giác theo lựa chọn.
- Dùng dụng cụ kiểm đặc điểm trước khi đặt tên.
- Kết luận theo dữ kiện của đề: Kiểm hai cặp cạnh đối để xét bình hành và kiểm đủ bốn cạnh để xét hình thoi. Nêu hình của em thỏa đặc điểm nào; nếu chưa thỏa, chỉ ra điều chưa đạt và cách kiểm.
- Tự đối chiếu: Nếu hình chưa thỏa, nêu đúng đặc điểm chưa đạt và cách em đã kiểm.
Nếu hình chưa thỏa, nêu đúng đặc điểm chưa đạt và cách em đã kiểm.
Bài 5. Bốn cạnh đã biết
Cùng khám phá
Tứ giác không tự cắt có bốn cạnh đều 8 cm. Hãy nêu tên nhóm chắc chắn đã nhận.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Dựa vào đặc điểm đã cho.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Tên chắc chắn là hình thoi.
Đối chiếu lời giải
- Đếm đủ bốn cạnh của tứ giác.
- Mỗi cạnh có cùng số đo.
- Bốn cạnh bằng nhau xác nhận hình thoi.
- Chưa tự kết luận các góc vuông khi chưa có dữ kiện.
Có thể là hình vuông, nhưng đề chưa buộc điều đó.
Bài 6. Chỉ một cặp song song
Cùng khám phá
Tứ giác chỉ biết MN song song PQ. Em viết một dữ kiện còn cần cho kết luận bình hành.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Bình hành cần hai cặp cạnh đối.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Xem cặp chưa được nhắc đến.
Đối chiếu lời giải
- Gọi tên hai cạnh đối còn lại MQ và NP.
- Cần chúng cũng song song.
- Khi đủ hai cặp đối song song mới nhận bình hành.
- Nếu chưa biết thì ghi chưa đủ dữ kiện.
Không thay dữ kiện song song bằng độ dài một cạnh.
Bài 7. Phân nhóm hình vuông
Cùng khám phá
Một hình vuông cạnh 9 cm thuộc nhóm hình thoi và bình hành không?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Đừng chọn duy nhất một nhãn nếu nhiều nhãn cùng đúng.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Xét cạnh bằng nhau rồi xét song song.
Đối chiếu lời giải
- Bốn cạnh bằng nhau nên thỏa hình thoi.
- Hai cặp cạnh đối song song nên thỏa bình hành.
- Hình còn có bốn góc vuông nên là hình vuông.
- Ba tên nhóm không loại trừ nhau trong trường hợp này.
Nêu tiêu chí riêng cho từng tên.
Bài 8. Kiểm một vật của em
Cùng khám phá
Chọn một mặt tứ giác của vật thật, nêu dự đoán và một kế hoạch kiểm.
Có thể để dành cho lượt học sau
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Mặt phải là hình phẳng có bốn cạnh.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Cần dữ kiện cho đủ các cạnh liên quan.
Đối chiếu lời giải
- Chỉ đúng mặt và bốn cạnh.
- Ghi dự đoán là bình hành hoặc hình thoi nếu phù hợp.
- Chọn thước/êke cho đặc điểm cần kiểm.
- Ghi kết quả sau khi làm, hoặc ghi kế hoạch nếu chưa làm.
Không suy số đo thật từ hình trên màn hình.
Nói lại để nhớ lâu
Em thử giải thích cách làm và cách kiểm, rồi chọn việc cần luyện thêm.
Em tự hỏi
- Em đã đọc đúng điều cần làm và dữ kiện chưa?
- Mỗi bước em viết có giữ đúng đơn vị hoặc đặc điểm đang kiểm không?
- Em có một cách kiểm lại toàn bộ kết quả không?
Dành cho người lớn · Hỏi để em tự nghĩ
Cho em thử trước, rồi dùng một câu hỏi gợi mở phù hợp:
- Em dựa vào dữ kiện hoặc thao tác nào để kết luận?
- Nếu kết quả chưa khớp, em muốn kiểm lại bước nào trước?
Có thể dùng đồ vật hoặc hình vẽ để giải thích lại. Chấp nhận cách khác nếu giữ đúng dữ kiện và em tự kiểm được kết quả.
Mang bài học ra trang giấy
Tải bộ phiếu theo chủ đề để tự làm; hình minh hoạ và các gợi ý bổ sung được đọc trực tiếp trên trang này.