Làm quen độ và tâm của thước đo góc
Cùng Học Toán · Lớp 4 · L4-29-B2
Làm quen độ và tâm của thước đo góc
Nhận độ là đơn vị đo góc và đặt đúng thước đo góc. Em sẽ nhìn dữ kiện, thử từng bước và nói lại cách tự kiểm.
Em sẽ làm được
Nhận độ là đơn vị đo góc và đặt đúng thước đo góc.
Cần biết trước
Nhận góc và biết số trên thang chia.
Chuẩn bị
Một thước đo góc, giấy, bút; người lớn hướng dẫn vị trí tâm và vạch 0.
Nhìn cho rõ, làm từng bước
Bắt đầu từ những điều em đã biết. Hai ví dụ đầu được mở lời giải để em theo dõi cách nghĩ.
Ví dụ 1. Tìm dấu tâm trước
Cùng khám phá
Trên thước đo góc bán nguyệt, tâm và vạch 0 dùng để làm gì?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Tìm dấu tâm, chưa cần đọc số.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Đỉnh góc là chỗ hai tia cùng xuất phát.
Cùng làm từng bước
- Tìm dấu tâm ở giữa cạnh thẳng của thước.
- Tâm này phải đặt trùng đỉnh góc.
- Một tia của góc trùng đường đi qua vạch 0.
- Từ vạch 0 ấy, theo đúng thang tới tia còn lại để đọc số.
Tâm lệch đỉnh thì số tia đi qua chưa là số đo đúng.
Ví dụ 2. Tia gốc ở bên phải
Cùng khám phá
Thước minh họa có 0 bên phải và 180 bên trái. Đo góc có tia gốc hướng phải phải đọc thang nào?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Vạch đầu phải là 0 trên tia đang chọn.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Thang được chọn phải tăng từ đúng đầu ấy.
Cùng làm từng bước
- Đặt tâm vào O.
- Cho tia gốc nằm trên đường qua 0 bên phải.
- Theo các số tăng 0, 30, 60, 90… từ phía phải.
- Đọc nơi tia thứ hai đi qua trên chính thang đó.
Không bắt đầu từ 180 ở phía tia gốc.
Đổi cách nhìn, hiểu sâu hơn
Có thể đọc hình, lập bảng, tìm lỗi hoặc thử một tình huống khác. Mỗi câu hỏi đều có gợi ý riêng để em tự bắt đầu.
Ví dụ 3. Đọc đúng đơn vị
Cùng khám phá
Em thấy số đo $75^\circ$. Em đọc và ghi đơn vị thế nào?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Nhìn ký hiệu sau số 75.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Dấu°biểu thị đơn vị độ.
Cùng làm từng bước
- Ký hiệu nhỏ phía trên là ký hiệu độ.
- Số đứng trước ký hiệu là 75.
- Đọc là bảy mươi lăm độ.
- Đây là độ mở góc, không phải độ dài 75 cm.
Thước thẳng đo cm và thước đo góc đọc độ làm hai việc khác nhau.
Ví dụ 4. Tâm đúng nhưng cạnh chưa đúng
Cùng khám phá
Tâm đã trùng O, nhưng không tia nào đi qua vạch 0. Em có nên đọc số ngay không?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Một điều kiện đúng chưa đủ.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Đừng dịch tâm khi xoay thước.
Cùng làm từng bước
- Tâm đúng mới đáp ứng một điều kiện.
- Cần xoay thước quanh O để một tia đi qua 0.
- Giữ tâm trùng O khi xoay.
- Khi cả tâm và tia gốc đúng vị trí, mới đọc tia còn lại.
Kiểm lại hai vị trí riêng: tâm và vạch 0.
Ví dụ 5. Độ mở không theo nét dài
Đổi cách nhìn
Hai bản vẽ cùng góc 35 độ; bản thứ hai kéo dài hai tia. Số đo có đổi không?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Tia có thể vẽ dài hoặc ngắn hơn.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Số đo góc gắn với hướng hai tia, không gắn chiều dài nét.
Cùng làm từng bước
- Đỉnh chung và hai hướng được giữ nguyên.
- Chỉ độ dài phần nét thay đổi.
- Độ mở không thay đổi.
- Cả hai góc có cùng số đo.
Đặt đúng thước lên hai bản sẽ đọc cùng số nếu nét vẽ chính xác.
Ví dụ 6. Kiểm một kết quả ghi nhầm
Tìm lỗi
Bạn ghi số đo góc là 8 cm. Em chỉ chỗ cần hỏi lại.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Đơn vị nói em đang đo đại lượng nào.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Thước thẳng và thước đo góc có chức năng khác nhau.
Cùng làm từng bước
- cm là đơn vị đo độ dài.
- Góc cần được đo độ mở bằng đơn vị độ.
- Hỏi lại bạn đã dùng dụng cụ nào và đo đại lượng nào.
- Đo lại bằng thước đo góc rồi ghi số kèm ký hiệu độ.
Không chỉ đổi cm thành độ mà giữ số 8; phải kiểm cách đo.
Ví dụ 7. Xoay cả tờ giấy
Thao tác
Một góc vuông được xoay cả tờ giấy. Góc có thôi là góc vuông không?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Em so hai tia với nhau, không so riêng một tia với mép bàn.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Đặt lại êke theo hướng mới.
Cùng làm từng bước
- Cả hai tia xoay cùng với tờ giấy.
- Độ mở giữa hai tia vẫn giữ nguyên.
- Góc vẫn là góc vuông.
- Có thể xoay êke để đặt trùng góc, không buộc êke nằm ngang.
Tư thế trên trang không phải điều kiện phân loại.
Ví dụ 8. Đủ dữ kiện chưa?
Thử thêm
Một hình chỉ cho một tia và ghi độ dài 5 cm. Đã xác định được một góc chưa?
Có thể để dành cho lượt học sau
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Đếm số tia được mô tả.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Hai tia và gốc chung là dữ kiện cần có.
Cùng làm từng bước
- Một góc cần hai tia chung gốc.
- Hình mới có một tia nên thiếu tia thứ hai.
- Độ dài phần nét không thay cho độ mở.
- Cần thêm tia và đỉnh chung mới nói được góc đang xét.
Không tự đoán góc từ con số độ dài.
Em tự thử, có người dẫn đường
Bốn câu đầu giữ nội dung luyện tập gốc. Em làm trên giấy hoặc nói cách nghĩ; mở từng gợi ý trước khi xem lời giải đầy đủ.
Bài 1. Nhiệm vụ 1
Củng cố
Chỉ tâm và một vạch 0 trên thước đo góc thật. Giải thích chỗ đặt tâm khi đo một góc.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Bắt đầu bằng việc tìm dấu tâm.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Đỉnh góc là chỗ hai tia gặp nhau.
Đối chiếu lời giải
- Tìm dấu tâm trên chính thước thật.
- Chỉ một vạch 0 ở một đầu thang.
- Tâm phải đặt vào đỉnh chung của hai tia.
- Một tia phải đi qua vạch 0 đã chọn.
Kiểm bằng chính dấu tâm và vạch trên dụng cụ, không chọn tùy ý một điểm.
Bài 2. Nhiệm vụ 2
Củng cố
Đặt thước lên góc trong hình, chưa đọc số. Ghi hai vị trí em cần kiểm trước khi đọc.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Có hai vị trí cần nhìn riêng.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Một là tâm/đỉnh, một làtia/vạch 0.
Đối chiếu lời giải
- Chỉ đúng đỉnh của góc trong hình.
- Đặt tâm thước trùng đỉnh đó.
- Đặt một tia trùng đường qua 0.
- Ghi hai vị trí đã kiểm; chọn thang bắt đầu 0 trên tia đó.
Tâm đúng nhưng tia gốc sai vẫn chưa đọc được.
Bài 3. Nhiệm vụ 3
Củng cố
Đọc và viết lại số đo 75°. Đơn vị ở đây là gì?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Nhìn ký hiệu sau số.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
°được đọc là độ.
Đối chiếu lời giải
- Đọc số 75.
- Đọc ký hiệu°là độ.
- Viết lại $75^\circ$.
- Nêu đơn vị độ, không phải cm.
Phải giữ cả số và đơn vị khi viết lại.
Bài 4. Nhiệm vụ 4
Củng cố
Bạn đặt tâm thước lệch đỉnh rồi chỉ đọc vạch mà tia đi qua. Vì sao kết quả chưa đáng tin?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Kiểm tâm trước khi tin số.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Đặt đúng hai điều kiện rồi mới đo lại.
Đối chiếu lời giải
- Số đo góc phải có đỉnh chung với tâm thước.
- Tâm lệch làm tia đi qua vạch không phản ánh độ mở cần đo.
- Đặt lại tâm trùng đỉnh.
- Canh một tia qua 0 rồi chọn đúng thang để đọc lại.
Không giữ kết quả chỉ vì một tia tình cờ đi qua một vạch.
Bài 5. Phân loại theo mốc
Cùng khám phá
Một góc được đo đúng là 45 độ. So với góc vuông rồi nêu loại.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
So số đo với 90 độ.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Bé hơn góc vuông là nhọn.
Đối chiếu lời giải
- Số đo là $45^\circ$.
- Vì $45<90$, góc bé hơn góc vuông.
- Góc này là góc nhọn.
- Độ dài hai tia không làm thay đổi kết luận.
Đọc đúng đơn vị độ, không đổi thành cm.
Bài 6. Một số đo cần kiểm
Cùng khám phá
Bạn thấy góc tù nhưng ghi 70 độ. Cần kiểm điều gì?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
So số đã ghi với mốc góc vuông.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Một góc tù phải lớn hơn 90 độ.
Đối chiếu lời giải
- $70<90$ nên số ghi chỉ một góc nhọn.
- Số ghi không phù hợp nhận dạng góc tù.
- Đặt lại tâm và tia qua 0.
- Chọn đúng thang rồi đọc lại, không giữ số cũ chỉ vì đã ghi.
Kết luận cuối dùng số đo sau khi kiểm dụng cụ.
Bài 7. Ghi một lần đo thật
Cùng khám phá
Tự tạo một góc bằng hai que, ghi dự đoán rồi lập bảng số đo.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ góc không đổi trong lúc đặt dụng cụ.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Bảng có cột dự đoán và cột số đo riêng.
Đối chiếu lời giải
- Cố định hai que tại một đầu chung.
- Ghi dự đoán loại góc.
- Đo đúng tâm và tia gốc, ghi số đọc thật.
- Đối chiếu số đo với loại góc đã dự đoán.
Nếu chưa đo, chỉ ghi kế hoạch và chưa có số đo thật.
Bài 8. Hai điều kiện
Cùng khám phá
Bạn đã đặt một tia qua 0 nhưng tâm thước lệch đỉnh. Đã đủ để đọc góc chưa?
Có thể để dành cho lượt học sau
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Kiểm cả tâm lẫn vạch 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Đúng một vị trí chưa thay được vị trí kia.
Đối chiếu lời giải
- Một tia qua 0 là điều kiện cần.
- Tâm lệch đỉnh nên điều kiện thứ hai chưa đúng.
- Đặt lại tâm trùng đỉnh nhưng vẫn giữ tia gốc qua 0.
- Khi hai vị trí cùng đúng mới đọc số.
Đánh dấu đỉnh trước giúp nhìn tâm có trùng hay không.
Nói lại để nhớ lâu
Em thử giải thích cách làm và cách kiểm, rồi chọn việc cần luyện thêm.
Em tự hỏi
- Em đã đọc đúng điều cần làm và dữ kiện chưa?
- Mỗi bước em viết có giữ đúng đơn vị hoặc đặc điểm đang kiểm không?
- Em có một cách kiểm lại toàn bộ kết quả không?
Dành cho người lớn · Hỏi để em tự nghĩ
Cho em thử trước, rồi dùng một câu hỏi gợi mở phù hợp:
- Em dựa vào dữ kiện hoặc thao tác nào để kết luận?
- Nếu kết quả chưa khớp, em muốn kiểm lại bước nào trước?
Có thể dùng đồ vật hoặc hình vẽ để giải thích lại. Chấp nhận cách khác nếu giữ đúng dữ kiện và em tự kiểm được kết quả.
Mang bài học ra trang giấy
Tải bộ phiếu theo chủ đề để tự làm; hình minh hoạ và các gợi ý bổ sung được đọc trực tiếp trên trang này.