Nhận góc nhọn, góc tù và góc bẹt
Cùng Học Toán · Lớp 4 · L4-29-B1
Nhận góc nhọn, góc tù và góc bẹt
Nhận góc nhọn, tù, bẹt qua quan hệ với góc vuông. Em sẽ nhìn dữ kiện, thử từng bước và nói lại cách tự kiểm.
Em sẽ làm được
Nhận góc nhọn, tù, bẹt qua quan hệ với góc vuông.
Cần biết trước
Biết góc vuông và dùng êke để kiểm.
Chuẩn bị
Êke, giấy, bút; in hình nếu dùng dụng cụ trên hình.
Nhìn cho rõ, làm từng bước
Bắt đầu từ những điều em đã biết. Hai ví dụ đầu được mở lời giải để em theo dõi cách nghĩ.
Ví dụ 1. Mở nhỏ hơn góc vuông
Cùng khám phá
Góc vẽ dưới đây nhỏ hơn góc vuông của êke. Em gọi tên góc và nêu cách kiểm.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
So phần mở giữa hai tia, không so chiều dài nét.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Đặt êke chung đỉnh và chung một tia trước khi so.
Cùng làm từng bước
- Đặt đỉnh góc vuông của êke trùng đỉnh O.
- Cho một cạnh góc vuông trùng tia gốc.
- Tia còn lại của hình nằm bên trong độ mở góc vuông.
- Góc của hình là góc nhọn; kết luận dựa vào độ mở.
Xoay cả hình vẫn giữ độ mở; tên góc không đổi.
Ví dụ 2. Lớn hơn vuông nhưng chưa bẹt
Cùng khám phá
Một góc mở rộng hơn góc vuông nhưng chưa thành đường thẳng. Đó là góc gì?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Em cần xét cả hai mốc.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Vượt góc vuông chưa đủ nếu góc đã thành bẹt.
Cùng làm từng bước
- Dùng góc vuông làm mốc thứ nhất.
- Góc đang xét lớn hơn mốc ấy nên không nhọn hoặc vuông.
- Hai tia chưa đối nhau nên chưa thành góc bẹt.
- Góc ấy là góc tù.
Góc tù phải nằm giữa góc vuông và góc bẹt.
Đổi cách nhìn, hiểu sâu hơn
Có thể đọc hình, lập bảng, tìm lỗi hoặc thử một tình huống khác. Mỗi câu hỏi đều có gợi ý riêng để em tự bắt đầu.
Ví dụ 3. Hai tia đối nhau
Cùng khám phá
Hai tia chung đỉnh O nằm trên một đường thẳng và ngược chiều. Chúng tạo góc gì?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Không chỉ nhìn hai nét có thẳng hàng hay không.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Ngoài thẳng hàng, hai tia phải ngược chiều.
Cùng làm từng bước
- Chỉ đúng đỉnh chung O.
- Kiểm hai tia cùng nằm trên một đường thẳng.
- Kiểm mỗi tia đi về một phía của O.
- Hai tia đối nhau tạo góc bẹt.
Hai nét cùng hướng chồng nhau không tạo góc bẹt.
Ví dụ 4. Đổi độ dài nét
Cùng khám phá
Một góc nhọn được vẽ lại với hai tia dài hơn, nhưng hướng các tia giữ nguyên. Góc còn nhọn không?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Phân biệt độ dài nét và độ mở góc.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Tia được kéo dài vẫn theo hướng cũ.
Cùng làm từng bước
- Độ dài phần nét được thay đổi.
- Đỉnh và hai hướng xuất phát từ đỉnh vẫn giữ nguyên.
- Độ mở vì thế không thay đổi.
- Góc vẫn nhọn; không chọn loại góc theo độ dài nét.
Đặt êke ở cả hai bản vẽ sẽ thấy cùng quan hệ nhỏ hơn góc vuông.
Ví dụ 5. Độ mở không theo nét dài
Đổi cách nhìn
Hai bản vẽ cùng góc 30 độ; bản thứ hai kéo dài hai tia. Số đo có đổi không?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Tia có thể vẽ dài hoặc ngắn hơn.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Số đo góc gắn với hướng hai tia, không gắn chiều dài nét.
Cùng làm từng bước
- Đỉnh chung và hai hướng được giữ nguyên.
- Chỉ độ dài phần nét thay đổi.
- Độ mở không thay đổi.
- Cả hai góc có cùng số đo.
Đặt đúng thước lên hai bản sẽ đọc cùng số nếu nét vẽ chính xác.
Ví dụ 6. Kiểm một kết quả ghi nhầm
Tìm lỗi
Bạn ghi số đo góc là 8 cm. Em chỉ chỗ cần hỏi lại.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Đơn vị nói em đang đo đại lượng nào.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Thước thẳng và thước đo góc có chức năng khác nhau.
Cùng làm từng bước
- cm là đơn vị đo độ dài.
- Góc cần được đo độ mở bằng đơn vị độ.
- Hỏi lại bạn đã dùng dụng cụ nào và đo đại lượng nào.
- Đo lại bằng thước đo góc rồi ghi số kèm ký hiệu độ.
Không chỉ đổi cm thành độ mà giữ số 8; phải kiểm cách đo.
Ví dụ 7. Xoay cả tờ giấy
Thao tác
Một góc vuông được xoay cả tờ giấy. Góc có thôi là góc vuông không?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Em so hai tia với nhau, không so riêng một tia với mép bàn.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Đặt lại êke theo hướng mới.
Cùng làm từng bước
- Cả hai tia xoay cùng với tờ giấy.
- Độ mở giữa hai tia vẫn giữ nguyên.
- Góc vẫn là góc vuông.
- Có thể xoay êke để đặt trùng góc, không buộc êke nằm ngang.
Tư thế trên trang không phải điều kiện phân loại.
Ví dụ 8. Đủ dữ kiện chưa?
Thử thêm
Một hình chỉ cho một tia và ghi độ dài 4 cm. Đã xác định được một góc chưa?
Có thể để dành cho lượt học sau
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Đếm số tia được mô tả.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Hai tia và gốc chung là dữ kiện cần có.
Cùng làm từng bước
- Một góc cần hai tia chung gốc.
- Hình mới có một tia nên thiếu tia thứ hai.
- Độ dài phần nét không thay cho độ mở.
- Cần thêm tia và đỉnh chung mới nói được góc đang xét.
Không tự đoán góc từ con số độ dài.
Em tự thử, có người dẫn đường
Bốn câu đầu giữ nội dung luyện tập gốc. Em làm trên giấy hoặc nói cách nghĩ; mở từng gợi ý trước khi xem lời giải đầy đủ.
Bài 1. Nhiệm vụ 1
Củng cố
Dùng góc vuông của êke để kiểm góc trong hình. Góc này nhọn, vuông, tù hay bẹt?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Dùng góc vuông làm mốc.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Giữ đỉnh chung khi đặt êke.
Đối chiếu lời giải
- Đặt đỉnh êke trùng đỉnh góc trong hình.
- Cho một cạnh êke trùng một tia.
- Tia còn lại nằm trong độ mở góc vuông.
- Kết luận góc nhọn.
Nêu độ mở bé hơn góc vuông, không so độ dài nét.
Bài 2. Nhiệm vụ 2
Củng cố
So góc trong hình với góc vuông và nêu loại góc.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
So với cả góc vuông và góc bẹt.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Nét nghiêng không tự quyết định loại góc.
Đối chiếu lời giải
- Đặt êke tại đỉnh góc.
- Góc của hình mở rộng hơn góc vuông.
- Hai tia chưa đối nhau thành đường thẳng.
- Góc này là góc tù.
Góc tù lớn hơn 90 độ và nhỏ hơn 180 độ.
Bài 3. Nhiệm vụ 3
Củng cố
Hai tia trong hình có tạo thành góc bẹt không? Nêu một dấu hiệu.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Hai tia phải đi về hai phía của đỉnh.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Thẳng hàng vàngược chiều cần cùng đúng.
Đối chiếu lời giải
- Xác định điểm chung của hai tia.
- Kiểm hai tia cùng một đường thẳng.
- Kiểm chúng ngược chiều nhau.
- Đây là hai tia đối nhau, tạo góc bẹt.
Cùng hướng không tạo góc bẹt.
Bài 4. Nhiệm vụ 4
Củng cố
Có phải góc tù là mọi góc khác góc vuông không? Dùng hai loại góc để giải thích.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Em biết loại góc nào khác góc vuông?
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Góc tù phải lớn hơn góc vuông và nhỏ hơn góc bẹt.
Đối chiếu lời giải
- Nêu một góc nhọn: nó khác góc vuông.
- Nêu một góc bẹt: nó cũng khác góc vuông.
- Hai loại ấy đều không là góc tù.
- Vì thế nhận xét mọi góc khác góc vuông đều tù là sai.
Một phản ví dụ đã đủ bác bỏ; ở đây có hai loại góc làm chứng.
Bài 5. Phân loại theo mốc
Cùng khám phá
Một góc được đo đúng là 40 độ. So với góc vuông rồi nêu loại.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
So số đo với 90 độ.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Bé hơn góc vuông là nhọn.
Đối chiếu lời giải
- Số đo là $40^\circ$.
- Vì $40<90$, góc bé hơn góc vuông.
- Góc này là góc nhọn.
- Độ dài hai tia không làm thay đổi kết luận.
Đọc đúng đơn vị độ, không đổi thành cm.
Bài 6. Một số đo cần kiểm
Cùng khám phá
Bạn thấy góc tù nhưng ghi 75 độ. Cần kiểm điều gì?
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
So số đã ghi với mốc góc vuông.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Một góc tù phải lớn hơn 90 độ.
Đối chiếu lời giải
- $75<90$ nên số ghi chỉ một góc nhọn.
- Số ghi không phù hợp nhận dạng góc tù.
- Đặt lại tâm và tia qua 0.
- Chọn đúng thang rồi đọc lại, không giữ số cũ chỉ vì đã ghi.
Kết luận cuối dùng số đo sau khi kiểm dụng cụ.
Bài 7. Ghi một lần đo thật
Cùng khám phá
Tự tạo một góc bằng hai que, ghi dự đoán rồi lập bảng số đo.
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Giữ góc không đổi trong lúc đặt dụng cụ.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Bảng có cột dự đoán và cột số đo riêng.
Đối chiếu lời giải
- Cố định hai que tại một đầu chung.
- Ghi dự đoán loại góc.
- Đo đúng tâm và tia gốc, ghi số đọc thật.
- Đối chiếu số đo với loại góc đã dự đoán.
Nếu chưa đo, chỉ ghi kế hoạch và chưa có số đo thật.
Bài 8. Hai điều kiện
Cùng khám phá
Bạn đã đặt một tia qua 0 nhưng tâm thước lệch đỉnh. Đã đủ để đọc góc chưa?
Có thể để dành cho lượt học sau
Gợi ý 1 · Nhìn điều gì?
Kiểm cả tâm lẫn vạch 0.
Gợi ý 2 · Bắt đầu thế nào?
Đúng một vị trí chưa thay được vị trí kia.
Đối chiếu lời giải
- Một tia qua 0 là điều kiện cần.
- Tâm lệch đỉnh nên điều kiện thứ hai chưa đúng.
- Đặt lại tâm trùng đỉnh nhưng vẫn giữ tia gốc qua 0.
- Khi hai vị trí cùng đúng mới đọc số.
Đánh dấu đỉnh trước giúp nhìn tâm có trùng hay không.
Nói lại để nhớ lâu
Em thử giải thích cách làm và cách kiểm, rồi chọn việc cần luyện thêm.
Em tự hỏi
- Em đã đọc đúng điều cần làm và dữ kiện chưa?
- Mỗi bước em viết có giữ đúng đơn vị hoặc đặc điểm đang kiểm không?
- Em có một cách kiểm lại toàn bộ kết quả không?
Dành cho người lớn · Hỏi để em tự nghĩ
Cho em thử trước, rồi dùng một câu hỏi gợi mở phù hợp:
- Em dựa vào dữ kiện hoặc thao tác nào để kết luận?
- Nếu kết quả chưa khớp, em muốn kiểm lại bước nào trước?
Có thể dùng đồ vật hoặc hình vẽ để giải thích lại. Chấp nhận cách khác nếu giữ đúng dữ kiện và em tự kiểm được kết quả.
Mang bài học ra trang giấy
Tải bộ phiếu theo chủ đề để tự làm; hình minh hoạ và các gợi ý bổ sung được đọc trực tiếp trên trang này.