Thu thập dữ liệu bằng phỏng vấn, quan sát lớp 8
Cập nhật nội dung: 27/10/2026
Phỏng vấn và quan sát là hai cách thu dữ liệu khác nhau. Ta giữ đúng câu trả lời, ghi nhận điều chưa biết và không suy rộng một nhóm nhỏ thành toàn bộ cộng đồng.
Sau bài này, em có thể:
- Thu thập từ phỏng vấn hoặc quan sát.
- Giải thích căn cứ và tự kiểm kết quả trong các tình huống của bài.
Cần biết trước: Bảng số liệu, đơn vị và phân loại dữ liệu lớp 7.
1. Kiến thức và phương pháp
Với phỏng vấn, hỏi người tự nguyện bằng cùng một câu hỏi trung tính; có thể dùng mã thay tên. Với quan sát, chọn tiêu chí nhìn được và quy tắc nhất quán. Phạm vi kết luận phải phù hợp số đối tượng thực sự được ghi nhận.
2. Ví dụ có lời giải
Ví dụ 1. Thiết kế phỏng vấn tự nguyện
Đề bài
Chuẩn bị hỏi ba người về thời gian của một chuyến đi.
Lời giải
Hỏi cùng một loại chuyến đi và ghi số phút; dùng mã $P_1,P_2,P_3$ thay tên. Nói rõ có thể không trả lời; không yêu cầu địa chỉ.
Cách tự kiểm
Đây là kế hoạch hỏi, chưa được ghi như ba câu trả lời đã thu.
Ví dụ 2. Giữ sự không chắc chắn
Đề bài
Bản ghi mô phỏng: “$10$ phút”, “khoảng $15$ phút”, “không nhớ”.
Lời giải
Ghi ba dòng tương ứng $10$ phút, khoảng $15$ phút với nhãn ước lượng, và chưa biết. Không thay câu thứ ba bằng $0$.
Cách tự kiểm
Số $0$ có nghĩa là không có thời gian, khác với thiếu thông tin.
Ví dụ 3. Đồ vật nhiều vật liệu
Đề bài
Quan sát một bút có thân nhựa và ngòi kim loại. Xếp nhóm thế nào?
Lời giải
Chọn trước quy tắc vật liệu chính hoặc dùng nhóm hỗn hợp. Nêu rõ quy tắc và áp dụng cùng cách cho mọi vật.
Cách tự kiểm
Không xếp cùng vật vào hai nhóm nếu bảng được định nghĩa mỗi vật một nhóm.
Ví dụ 4. Giới hạn mẫu nhỏ
Đề bài
Ba người quen đều thích một môn. Có kết luận toàn trường thích nhất môn ấy không?
Lời giải
Chưa. Mẫu rất nhỏ và cách chọn người quen có thể lệch. Chỉ mô tả được ba người đã trả lời theo câu hỏi đã dùng.
Cách tự kiểm
Từ “toàn trường” vượt khỏi phạm vi dữ liệu hiện có.
3. Những lỗi thường gặp
- Không bịa câu trả lời để đủ số dòng.
- Không bỏ nhãn ước lượng hoặc coi mẫu quen biết là đại diện mặc nhiên.
4. Bài tập tự luyện
Em tự làm và ghi cách giải trước khi mở đáp án. Nếu kết quả khác, tìm bước biến đổi hoặc điều kiện cần kiểm tra rồi làm lại.
-
Để hỏi thời gian di chuyển của $3$ người tự nguyện trong gia đình, nêu câu hỏi, đơn vị và cách tránh ghi tên. Chưa cần hỏi thật ở nhiệm vụ này.
-
Bản ghi phỏng vấn mô phỏng có câu trả lời $10$ phút; “khoảng $15$ phút”; “không nhớ”. Em ghi vào bảng thế nào để không biến ước lượng thành số đo chính xác?
-
Tự quan sát $6$ đồ vật trên bàn, chọn tiêu chí “vật liệu chính nhìn được” và ghi từng đồ vật cùng nhóm giấy, nhựa, kim loại hoặc chưa xác định. Nêu cách xử lí đồ có nhiều vật liệu.
-
Một bạn hỏi $3$ người quen rồi kết luận “toàn trường thích môn này nhất”. Giải thích giới hạn của cách thu dữ liệu.
-
Một người từ chối trả lời. Nên ghi thế nào?
-
Khi quan sát vật liệu mà không phân biệt được nhựa hay cao su, nên xử lí ra sao?
-
Phỏng vấn cùng câu hỏi nhưng người đầu trả lời theo phút, người sau theo giờ. Cần làm gì?
-
Quan sát $7$ vật, một vật bị ghi hai lần. Chỉ nhìn số dòng có phát hiện chắc được không?
Mở đáp án và lời giải bài 1–4
-
Ví dụ hỏi số phút của một chuyến đi cụ thể; dùng mã $P_{1}$, $P_{2}$, $P_{3}$, cùng loại chuyến đi, nói rõ tự nguyện; không yêu cầu tên hay địa chỉ.
-
Ghi $10$; khoảng $15$ (ước lượng); chưa biết. Có cột ghi chú; không thay “không nhớ” bằng $0$.
-
Sản phẩm là $6$ dòng quan sát thật; chọn quy tắc nhất quán về vật liệu chính hoặc nhóm hỗn hợp. Chưa xác định được phải ghi rõ.
-
Mẫu $3$ người quen quá nhỏ và có thể lệch; chỉ mô tả $3$ người đã hỏi, chưa đủ căn cứ kết luận toàn trường.
Mở đáp án và lời giải bài 5–8
-
Ghi không trả lời, không ép hỏi và không tự điền một giá trị; khi báo cáo nêu số câu trả lời thực nhận.
-
Ghi chưa xác định và giữ riêng nhóm này; có thể kiểm nhãn nếu có, không đoán chỉ để hoàn thành bảng.
-
Giữ đơn vị gốc, đổi về cùng đơn vị khi so sánh và ghi rõ cách đổi; không bỏ đơn vị.
-
Không. Cần mã/nhãn và đối chiếu danh sách vật thật; số dòng không tự xác nhận không trùng.
5. Tải học liệu và học tiếp
Phiếu PDF và hướng dẫn dưới đây thuộc bộ năm bài của mô-đun. Phần ví dụ và tự luyện trên trang này dành riêng cho bài đang học.