Đến nội dung chính

TOÁN 10 · CHƯƠNG VIII · BÀI 23

Chia trường hợp và đếm theo từng bước

Dùng sơ đồ cây, quy tắc cộng và quy tắc nhân. Kiểm tra các trường hợp trùng, chữ số đầu và điều kiện lặp.

Bật để giữ câu đang dở và kết quả trên trình duyệt này. Có thể tắt hoặc xóa bản lưu bất cứ lúc nào.

Chọn bộ luyện

Bắt đầu với chẩn đoán hoặc vào thẳng kỹ năng em muốn luyện. Các bộ có điểm riêng.

Điểm tự làm bằng số câu đúng ở lần nộp hợp lệ đầu tiên trước khi mở gợi ý hoặc lời giải, chia cho tổng số câu của bộ, rồi quy về thang 10.

Chẩn đoán nhanh

Kiểm cách nhận ra lựa chọn thay thế, các bước nối tiếp và điều kiện ở chữ số đầu.

5 câu · 5–8 phút dự kiến

Quy tắc đếm và sơ đồ cây

Chọn quy tắc đếm theo cấu trúc của từng công việc.

6 câu · 12–18 phút dự kiến

Cặp kiểu gene, số và mã

Xác định vai trò của thứ tự, số không ở đầu và việc lặp.

9 câu · 12–18 phút dự kiến

Luyện lại theo kỹ năng

Thử một bài mới về mỗi kỹ năng cần ôn.

6 câu · 5–10 phút dự kiến

Đọc lại kiến thức

Quy tắc cộng

Khi các phương án rời nhau và bao quát mọi kết quả, tổng số cách bằng tổng số cách của từng phương án. Một kết quả được mô tả bằng hai cách vẫn chỉ được tính một lần. Nếu hai nhóm chồng lấn, có thể chia lại thành các nhóm rời nhau rồi mới cộng.

Quy tắc nhân

Nếu một công việc cần thực hiện hai bước, bước đầu có m cách và với mỗi cách ở bước đầu, bước sau luôn có n cách, thì công việc có mn cách thực hiện. Nếu các nhánh có số lựa chọn tiếp theo khác nhau, đếm từng nhánh rồi cộng.

Sơ đồ hình cây

Mỗi cạnh nối một lựa chọn với các lựa chọn có thể tiếp theo. Mỗi lá biểu diễn một kết quả hoàn chỉnh nếu các đường từ gốc tới lá được phân biệt theo đúng yêu cầu của đề. Đếm các lá, hoặc tính số lá ở mỗi nhánh lớn rồi cộng.

Cặp không xét thứ tự và vai trò

Nếu không phân biệt thứ tự, Aa và aA biểu diễn cùng một kiểu gene. Với hai allele A,a, ba kiểu gene là AA,Aa,aa. Khi đếm các cặp kiểu gene, chỉ dùng quy tắc nhân theo hai vai trò nếu đề có phân biệt các vai trò đó.

Chữ số đầu, chữ số cuối và điều kiện lặp

Chữ số đầu của một số tự nhiên có nhiều chữ số phải khác 0. Nếu các chữ số khác nhau thì mỗi chữ số đã dùng được loại khỏi những vị trí còn lại. Với số chia hết cho 5, chữ số cuối là 0 hoặc 5; khi cả hai trường hợp được phép, đếm riêng rồi cộng.

Đếm mã và phối hợp hai quy tắc

Mã được xem là dãy kí tự. Nếu đề cho phép thì kí tự đầu có thể là 0. Đếm từng độ dài bằng quy tắc nhân. Khi các độ dài khác nhau, cộng số mã của từng trường hợp vì một mã chỉ có một độ dài.

Quay lại chọn bộ luyện

Tự luận trên giấy

Hãy viết lập luận trước khi mở lời giải. Dùng các mốc tự kiểm để xem em đã nêu đủ điều kiện, căn cứ và kết luận chưa.

Bài 1 · Hai cách chọn lịch tham quan

Chọn đúng một chương trình tham quan. Nếu chọn tuyến Sông, có hai khung giờ Sáng và Chiều, mỗi khung giờ có hai hướng dẫn viên khác nhau. Nếu chọn tuyến Núi, có hai khung giờ Sáng và Chiều, buổi Sáng có ba hướng dẫn viên và buổi Chiều có một hướng dẫn viên. Mọi lịch khác nhau khi khác tuyến, khung giờ hoặc hướng dẫn viên. Hãy vẽ sơ đồ cây và đếm số lịch.

Mở gợi ý
Mỗi tuyến là một nhánh lớn. Trong từng tuyến, tiếp tục tách theo khung giờ và đếm các lá ở hai nhánh nhỏ.
Xem lời giải và tự kiểm
Tuyến Sông có 2⋅2=4 lịch. Tuyến Núi có 3+1=4 lịch vì số hướng dẫn viên thay đổi theo buổi. Hai tuyến tạo hai nhóm rời nhau, nên có 4+4=8 lịch.
S1 đến S4 và N1 đến N4 là các lựa chọn hướng dẫn viên trong từng nhánh. Mỗi lá cho một lịch. Lịch → Sông → Sáng → S1 · Lịch → Sông → Sáng → S2 · Lịch → Sông → Chiều → S3 · Lịch → Sông → Chiều → S4 · Lịch → Núi → Sáng → N1 · Lịch → Núi → Sáng → N2 · Lịch → Núi → Sáng → N3 · Lịch → Núi → Chiều → N4
  • Mỗi lá xác định đủ tuyến, khung giờ và hướng dẫn viên.
  • Tính riêng số lá theo buổi của tuyến Núi.
  • Cộng hai nhóm theo tuyến vì chúng rời nhau.

Bài 2 · Ba chữ số và dấu hiệu chia hết

Dùng các chữ số 0,1,2,3,4,5 để lập số có ba chữ số khác nhau. Tính số các số chia hết cho 5. Trong số đó, có bao nhiêu số lẻ? Giải thích vì sao phải đếm riêng hai chữ số cuối có thể dùng.

Mở gợi ý
Chữ số cuối là 0 hoặc 5. Khi cuối là 0, hàng trăm có năm lựa chọn. Khi cuối là 5, hàng trăm chỉ có bốn lựa chọn.
Xem lời giải và tự kiểm
Cuối 0 có 5⋅4=20 số. Cuối 5 có 4⋅4=16 số vì phải loại cả 0 và 5 khi chọn hàng trăm. Hai trường hợp rời nhau, nên có 20+16=36 số chia hết cho 5. Chỉ các số kết thúc bằng 5 là số lẻ, do đó có 16 số lẻ.
  • Chia theo chữ số cuối 0 và 5.
  • Cấm 0 ở hàng trăm và loại chữ số đã dùng.
  • Đếm số lẻ trong nhánh thích hợp.