Đến nội dung chính

TOÁN 11 · CHƯƠNG VI · BÀI 19

Từ điều kiện đến công thức lôgarit

Kiểm cơ số và đối số, tính theo định nghĩa, tách và gộp lôgarit, đổi cơ số và đọc thời gian trong mô hình.

Bật để giữ câu đang dở và kết quả trên trình duyệt này. Có thể tắt hoặc xóa bản lưu bất cứ lúc nào.

Chọn bộ luyện

Bắt đầu với chẩn đoán hoặc vào thẳng kỹ năng em muốn luyện. Các bộ có điểm riêng.

Điểm tự làm bằng số câu đúng ở lần nộp hợp lệ đầu tiên trước khi mở gợi ý hoặc lời giải, chia cho tổng số câu của bộ, rồi quy về thang 10.

Chẩn đoán nhanh

Thử năm câu về định nghĩa, điều kiện và phép tính lôgarit.

5 câu · 5–8 phút dự kiến

Chặng 1 · Định nghĩa và quy tắc

Đọc lôgarit thành số mũ, kiểm biểu thức xác định rồi mới gộp hoặc tách.

6 câu · 12–18 phút dự kiến

Chặng 2 · Đổi cơ số và tính

Dùng công thức đổi cơ số để tính tích, rút gọn và đọc kết quả gần đúng trên máy tính.

6 câu · 12–18 phút dự kiến

Chặng 3 · Mô hình và làm tròn

Giải số mũ từ dữ kiện và chọn độ chính xác theo ý nghĩa của đáp số.

6 câu · 12–18 phút dự kiến

Luyện lại theo kỹ năng

Chọn kỹ năng cần ôn và thử một bài có dữ kiện mới.

6 câu · 5–10 phút dự kiến

Đọc lại kiến thức

Bài đọc theo kỹ năng · Điều kiện và biến đổi lôgarit

Định nghĩa lôgarit

Với a>0, a≠1 và M>0, đẳng thức u=log⁡aM tương đương với au=M. Suy ra log⁡a1=0, log⁡aa=1, log⁡a(au)=u và alog⁡aM=M. Nếu cả hai vế viết được theo cùng cơ số thì so sánh số mũ.

Điều kiện xác định

Để log⁡a(x)M(x) xác định, cần a(x)>0, a(x)≠1 và M(x)>0. Gộp hoặc rút gọn chỉ được thực hiện trên miền xác định ban đầu. Chẳng hạn ln⁡(x2)=2ln⁡∣x∣ trên x≠0, vì ∣x∣>0 và x2=∣x∣2.

Tích, thương và lũy thừa

Với cơ số a hợp lệ, M,N>0 và α∈R, ta có
log⁡a(MN)=log⁡aM+log⁡aN,log⁡a(M/N)=log⁡aM−log⁡aN,log⁡a(Mα)=αlog⁡aM.
Trước khi dùng công thức, kiểm tính dương của từng biểu thức có liên quan.

Đổi cơ số

Với a,b>0, a,b≠1 và M>0, lấy lôgarit cơ số b từ alog⁡aM=M rồi chia cho log⁡ba≠0. Khi đó
log⁡aM=log⁡bMlog⁡ba.
Hệ quả gồm log⁡ab⋅log⁡ba=1 và log⁡aαM=1αlog⁡aM khi α≠0.

Lôgarit thập phân và tự nhiên

Kí hiệu log⁡M hoặc lg⁡M chỉ lôgarit cơ số 10. Kí hiệu ln⁡M chỉ lôgarit cơ số e, với e=2,7182818…. Có thể tính log⁡aM bằng ln⁡M/ln⁡a nếu máy có phím ln⁡. Giữ các chữ số trung gian để tránh làm tròn hai lần.

Mô hình và thời gian đạt ngưỡng

Nếu A=Pqn với P>0, q>1 và n là số kì trọn vẹn, mốc thực để đạt A0>P là log⁡q(A0/P). Chọn số nguyên nhỏ nhất không dưới mốc đó, rồi kiểm hai kì kề ngưỡng. Với mô hình liên tục A=Pert, r>0, thời điểm đạt A0 là ln⁡(A0/P)/r. Trong bài áp suất hoặc mức âm, đọc đúng đơn vị và cơ số trước khi tính.

Quay lại chọn bộ luyện

Tự luận trên giấy

Hãy viết lập luận trước khi mở lời giải. Dùng các mốc tự kiểm để xem em đã nêu đủ điều kiện, căn cứ và kết luận chưa.

Bài 1 · Giữ tập xác định khi gộp lôgarit

Cho E(x)=log⁡2((x−2)2)+log⁡2(2−x)−log⁡2(4(2−x)). Tìm tập xác định, gộp E thành một lôgarit rồi tính E(−2). Giải thích tại sao không thể thay log⁡2((x−2)2) bằng 2log⁡2(x−2) trên tập xác định đã tìm.
Mở gợi ý
Xét ba số lấy lôgarit riêng. Với x<2, hãy viết (x−2)2=(2−x)2.
Xem lời giải và tự kiểm
Ba điều kiện là (x−2)2>0, 2−x>0 và 4(2−x)>0. Chúng tương đương với x<2. Khi đó gộp các lôgarit được
E(x)=log⁡2((x−2)2(2−x)4(2−x))=log⁡2((2−x)24).
Suy ra E(−2)=log⁡24=2. Vì x<2 nên x−2<0 và log⁡2(x−2) không xác định. Cách tách phù hợp trên miền này là log⁡2((x−2)2)=2log⁡2(2−x).
  • Tôi xét từng lôgarit trước khi gộp và giữ điều kiện ban đầu.
  • Tôi triệt tiêu 2−x khi đã biết 2−x>0.
  • Tôi nêu rõ vì sao log⁡2(x−2) không xác định trên miền x<2.

Bài 2 · Cùng mốc số dư, hai cách tính lãi

Xét hai mô hình giả lập có vốn ban đầu 150 triệu đồng. Mô hình A chỉ nhập lãi cuối mỗi năm, với số dư 150(1,075)n sau n năm trọn vẹn. Mô hình B có số dư 150e0,075t sau t năm. Tìm thời gian cần để số dư đạt ít nhất 210 triệu đồng theo từng mô hình. Đáp số ở B làm tròn đến chữ số thập phân thứ hai.
Mở gợi ý
Chia mốc số dư cho 150 trước khi dùng lôgarit. Tìm số nguyên nhỏ nhất trong A và thời điểm thực trong B.
Xem lời giải và tự kiểm
Mô hình A có ngưỡng số mũ ln⁡(210/150)ln⁡1,075=4,6525…. Vì số dư tăng và chỉ ghi ở cuối năm, cần 5 năm. Kiểm lại số dư năm 4 và năm 5 lần lượt xấp xỉ 200,32 và 215,34 triệu đồng. Trong mô hình B, số dư tăng theo t và lần đầu chạm mốc vào thời điểm
t=ln⁡(210/150)0,075=4,48629….
Thời điểm đó xấp xỉ 4,49 năm.
  • Tôi đặt tỉ số số dư mục tiêu trên vốn ban đầu.
  • Tôi tìm năm nguyên đầu tiên trong A và kiểm hai mốc liên tiếp.
  • Tôi dùng ln⁡ cho mô hình B và chỉ làm tròn sau bước tính cuối.