Nhận biết góc nội tiếp và cung bị chắn
Góc nội tiếp và cung bị chắn · Toán lớp 9
Cập nhật: 27/10/2026 · Mục tiêu L9-31-B1
Tên góc chỉ đúng cung khi ta xác định cả đỉnh và hai giao điểm còn lại của hai cạnh với đường tròn. Bài này luyện cách đọc hình trước khi tính góc.
Sau bài này, em có thể:
- Nhận biết góc nội tiếp và cung bị chắn
- Giải thích điều kiện áp dụng, kiểm kết quả và xử lí một bài suy ngược hoặc phản biện.
Cần biết trước: Mô-đun 30; góc ngoài tam giác và tam giác cân lớp 7.
Chọn mức học phù hợp. Đọc kiến thức và ví dụ trước, tự làm bài nền tảng rồi chọn phần nâng cao hoặc thử thách. Đọc điều kiện của từng bài và ghi căn cứ của mỗi bước. Em có thể chia thành nhiều lần học; không cần hoàn thành mọi bài trong một buổi.
Với bảng hoặc công thức dài, em có thể vuốt ngang trong khung để xem đầy đủ.
1. Kiến thức và phương pháp
Cho $A,B,C$ phân biệt thuộc đường tròn $(O)$. Góc $\angle ACB$ là góc nội tiếp: đỉnh $C$ nằm trên đường tròn, hai cạnh chứa các dây $CA,CB$. Cung bị chắn có hai đầu mút $A,B$ và không chứa $C$. Khi cần phân biệt hai cung, hãy ghi vị trí của $C$ thay vì mặc định đó là cung nhỏ.

Góc $ACB$ nội tiếp đường tròn; cung $AB$ được nhấn mạnh không chứa đỉnh $C$.
2. Ví dụ có lời giải
Ví dụ 1. Đọc tên góc
Làm quen
Đề bài
$P,Q,R$ phân biệt thuộc $(O)$. Nêu đỉnh, hai dây và cung bị chắn của $\angle PRQ$.
Lời giải và cách suy nghĩ
Đỉnh là $R$, hai dây là $RP,RQ$. Cung bị chắn là cung $PQ$ không chứa $R$.
Cách tự kiểm
Chữ giữa tên góc chỉ đỉnh; hai chữ ngoài chỉ hai đầu mút cung.
Ví dụ 2. Phân biệt đỉnh ở tâm
Làm quen
Đề bài
$A,B,C\in(O)$ phân biệt. Vì sao $\angle AOB$ không là góc nội tiếp còn $\angle ACB$ là góc nội tiếp?
Lời giải và cách suy nghĩ
$O$ ở tâm, không thuộc đường tròn có bán kính dương. Đỉnh $C$ thuộc đường tròn và hai cạnh $CA,CB$ chứa hai dây nên $\angle ACB$ là góc nội tiếp.
Cách tự kiểm
Cùng hai đầu mút $A,B$ chưa bảo đảm hai góc cùng loại.
Ví dụ 3. Đỉnh trên cung nhỏ
Vận dụng
Đề bài
$A,B$ không đối diện qua tâm; $C$ nằm trong cung nhỏ $AB$. Góc $\angle ACB$ chắn cung nào?
Lời giải và cách suy nghĩ
Nó chắn cung lớn $AB$ vì cung nhỏ chứa $C$. Điều kiện không chứa đỉnh quyết định lựa chọn này.
Cách tự kiểm
Không đồng nhất cung bị chắn với cung nhỏ.
Ví dụ 4. Đỉnh trên cung lớn
Vận dụng
Đề bài
$M$ nằm trong cung lớn $PQ$, với $P,Q$ không đối diện qua tâm. Xác định cung bị chắn của $\angle PMQ$.
Lời giải và cách suy nghĩ
Cung bị chắn là cung nhỏ $PQ$, vì cung lớn chứa $M$.
Cách tự kiểm
Giữ hai đầu mút $P,Q$ và loại cung chứa $M$.
Ví dụ 5. Một cạnh chỉ là tiếp tuyến
Nâng cao
Đề bài
$t$ tiếp xúc $(O)$ tại $A$ và $B\in(O)$ khác $A$. Góc tạo bởi tia tiếp tuyến tại $A$ và dây $AB$ có là góc nội tiếp không?
Lời giải và cách suy nghĩ
Không. Một cạnh của góc chỉ tiếp xúc đường tròn, không chứa dây nối $A$ với một điểm thứ hai trên đường tròn. Đây không phải cấu hình của định nghĩa góc nội tiếp.
Cách tự kiểm
Đỉnh nằm trên đường tròn là điều kiện cần nhưng chưa đủ.
Ví dụ 6. Hai đỉnh cùng phía dây
Nâng cao
Đề bài
$C,D$ nằm trong cùng một cung $AB$ và khác nhau. Hai góc $\angle ACB,\angle ADB$ có chắn cùng một cung không?
Lời giải và cách suy nghĩ
Có. Cả hai chắn cung $AB$ còn lại, không chứa $C$ và cũng không chứa $D$. Kết luận này chỉ nhận diện cung, chưa cần số đo.
Cách tự kiểm
Kiểm cùng một cung cụ thể, không chỉ cùng dây $AB$.
Ví dụ 7. Hai đỉnh khác phía dây
Thử thách
Đề bài
$C,D$ lần lượt thuộc hai cung $AB$ khác nhau. Hai góc $\angle ACB,\angle ADB$ có chắn cùng cung không?
Lời giải và cách suy nghĩ
Không. Cung không chứa $C$ chứa $D$, còn cung không chứa $D$ chứa $C$. Hai cung bị chắn ghép thành cả đường tròn.
Cách tự kiểm
Vẽ dây $AB$ để phân biệt hai phía của nó.
Ví dụ 8. Điểm trong hình tròn
Thử thách
Đề bài
$P$ ở trong hình tròn, $P\ne O$; hai đường thẳng qua $P$ cắt đường tròn. Có thể gọi góc tại $P$ là góc nội tiếp không?
Lời giải và cách suy nghĩ
Không, vì đỉnh $P$ không ở trên đường tròn. Số giao điểm của hai đường thẳng với đường tròn không thay điều kiện về đỉnh.
Cách tự kiểm
“Trong hình tròn” khác “trên đường tròn”.
3. Lỗi thường gặp và cách tránh
- Đọc đúng vị trí và vai trò của từng điểm hoặc đại lượng; không suy dữ kiện chính xác từ hình vẽ gần đúng.
- Ghi căn cứ trước khi thay số; kiểm lại điều kiện và đơn vị của kết quả.
4. Tự luyện theo mức độ
Em tự làm và ghi cách giải trước khi mở gợi ý hoặc đáp án. Với bài chứng minh, cần nêu giả thiết và căn cứ; với dữ liệu đo hoặc khảo sát, ghi kết quả thực đã dùng. Một ví dụ giả định trong lời giải không thay cho kết quả thực hành của em.
Bài 1–4. Nắm vững nền tảng
-
$A,B,C$ là ba điểm phân biệt trên $(O)$. Nêu đỉnh, hai cạnh và cung bị chắn của $\angle ACB$.
Gợi ý bài 1
Chữ ở giữa trong tên $\angle ACB$ là đỉnh. Cung bị chắn không chứa đỉnh.
-
$O$ là tâm, $A,B,C$ phân biệt trên đường tròn. $\angle AOB$ hay $\angle ACB$ là góc nội tiếp?
Gợi ý bài 2
Kiểm vị trí đỉnh $O$ hoặc $C$, không chỉ kiểm hai cạnh.
-
$A,B,C$ phân biệt trên đường tròn, $C$ nằm trên cung nhỏ $AB$. $\angle ACB$ chắn cung nhỏ hay cung lớn $AB$?
Gợi ý bài 3
Loại cung chứa $C$ trước khi gọi tên cung bị chắn.
-
Một góc có đỉnh ngoài đường tròn và hai cạnh là cát tuyến. Có phải góc nội tiếp không?
Gợi ý bài 4
Đối chiếu vị trí đỉnh với định nghĩa, chưa cần tính góc.
Mở đáp án và lời giải bài 1–4
-
Đỉnh $C$, hai cạnh $CA,CB$; cung $AB$ không chứa $C$ là cung bị chắn.
-
$\angle ACB$ là góc nội tiếp; $\angle AOB$ là góc ở tâm vì đỉnh ở $O$.
-
Chắn cung lớn $AB$ vì cung bị chắn không được chứa đỉnh $C$.
-
Không; đỉnh của góc nội tiếp phải nằm trên đường tròn.
Bài 5–8. Củng cố và vận dụng
-
$A,B,C$ phân biệt trên $(O)$. $\angle ACB$ và $\angle BCA$ có cùng đỉnh và cung bị chắn không?
Gợi ý bài 5
Đổi hai chữ ngoài không thay góc không định hướng.
-
$AB$ là đường kính, $C\in(O)\setminus\{A,B\}$. Với góc $\angle CAB$, cung bị chắn có hai đầu mút nào?
Gợi ý bài 6
Đỉnh ở chữ giữa, không ở hai đầu mút của cung.
-
$A,C,B,D$ xuất hiện theo thứ tự trên đường tròn. Góc $\angle ACB$ chắn cung đi qua $D$ hay qua $C$?
Gợi ý bài 7
Đi từ $A$ đến $B$ theo cả hai chiều để loại một cung.
-
$A,B,C,D,E$ theo thứ tự trên $(O)$. Góc $\angle ACE$ chắn cung $AE$ đi qua những điểm đã cho nào?
Gợi ý bài 8
Không phải cung nào cũng chứa một điểm thứ ba đã được đặt tên.
Mở đáp án và lời giải bài 5–8
-
Có. Hai tên đều có đỉnh $C$, các cạnh là $CA,CB$, và cung bị chắn là cung $AB$ không chứa $C$.
-
Hai đầu mút là $C,B$; cung bị chắn là cung $CB$ không chứa $A$. Không được chọn cung $AB$ chỉ vì $AB$ là đường kính.
-
Chắn cung $ADB$, tức cung từ $A$ đến $B$ qua $D$, vì cung ấy không chứa đỉnh $C$.
-
Chắn cung $AE$ không chứa $C$; theo thứ tự đã cho, đó là cung nối trực tiếp từ $E$ về $A$, không đi qua $B,C,D$.
Bài 9–14. Nâng cao: kết hợp kiến thức và suy luận
-
Bạn nói: “Mọi góc có đỉnh trên đường tròn đều là góc nội tiếp”. Nêu một phản ví dụ.
Gợi ý bài 9
Cần phủ định kết luận trong khi vẫn giữ giả thiết của bạn.
-
Chỉ biết $A,B\in(O)$ và $C$ nằm trong hình tròn. Có đủ kết luận $\angle ACB$ nội tiếp không?
Gợi ý bài 10
Tìm điều kiện còn thiếu về đỉnh.
-
Vì sao định nghĩa phải yêu cầu $A,B,C$ phân biệt, thay vì cho $A=C$?
Gợi ý bài 11
Một tia phải có gốc và một điểm khác gốc.
-
Hai hình vẽ đồng dạng có các điểm $A,B,C$ tương ứng. Phóng to hình có làm đổi cung nào bị $\angle ACB$ chắn không?
Gợi ý bài 12
Phân biệt tên một cung với độ dài của nó.
-
$A,B,C$ trên đường tròn. Kéo dài $CA$ qua $C$ thành tia đối $Cx$. Góc $\angle xCB$ có luôn là góc nội tiếp không?
Gợi ý bài 13
Định nghĩa xét hai cạnh là tia, không chỉ hai đường thẳng chứa chúng.
-
Một đề chỉ ghi “$\angle ACB$ chắn cung $AB$”. Cần bổ sung gì để tránh nhầm hai cung?
Gợi ý bài 14
Bổ sung quan hệ thuộc đường tròn và điều kiện về cung.
Mở đáp án và lời giải bài 9–14
-
Lấy góc tạo bởi tiếp tuyến tại $A$ và một dây $AB$. Đỉnh là $A$ trên đường tròn, nhưng cạnh tiếp tuyến không chứa dây thứ hai, nên không là góc nội tiếp.
-
Không. Cần thêm $C\in(O)$ và ba điểm phân biệt. Chẳng hạn $C=O$ thì góc ở tâm, không là góc nội tiếp.
-
Nếu $A=C$ thì tia $CA$ không được xác định bởi hai điểm phân biệt. Khi đó tên $\angle ACB$ không xác định một góc như yêu cầu.
-
Không. Phóng to giữ thứ tự các điểm và quan hệ thuộc đường tròn; cung bị chắn vẫn là cung $AB$ không chứa $C$. Độ dài cung thay đổi nhưng cách nhận diện không đổi.
-
Không. Tia $Cx$ đi ra phía đối với $A$ và không cắt lại đường tròn từ $C$, nên không chứa dây từ $C$ tới một điểm thứ hai của đường tròn.
-
Cần biết $A,B,C$ phân biệt trên cùng đường tròn và ghi “cung $AB$ không chứa $C$”, hoặc chỉ rõ cung đi qua một điểm nằm trên cung đó.
Bài 15–16. Thử thách: lập luận và kiểm tra điều kiện
-
Bốn điểm phân biệt $A,B,C,D$ trên đường tròn. Tại đỉnh $A$, dùng hai trong ba dây $AB,AC,AD$ tạo được bao nhiêu góc nội tiếp khác nhau?
Gợi ý bài 15
Liệt kê cặp cạnh thay vì đếm tên góc theo hai thứ tự.
-
Giải thích bằng vị trí điểm vì sao một cung lớn vẫn có thể là cung bị chắn của góc nội tiếp.
Gợi ý bài 16
Chọn đỉnh trên cung còn lại, không đặt đỉnh trên cung muốn chắn.
Mở đáp án và lời giải bài 15–16
-
Có ba cách chọn cặp dây: $(AB,AC),(AB,AD),(AC,AD)$. Vì một tia từ $A$ chỉ gặp lại đường tròn ở một điểm, ba tia khác nhau; do đó có $3$ góc.
-
Chọn $A,B$ không đối diện và đặt $C$ trong cung nhỏ $AB$. Góc $\angle ACB$ nội tiếp và cung không chứa $C$ chính là cung lớn $AB$.
5. Phiếu in và học tiếp
Hai tài liệu dưới đây là bộ phiếu và hướng dẫn của mô-đun. Các ví dụ mở rộng, bài nâng cao và thử thách trên trang này được học trực tiếp trên web.