Đến nội dung chính
Tiểu họcLớp 5Thời gian và chuyển động đềuMở mô-đun

Cùng Học Toán · Lớp 5 · L5-35-B5

Ước lượng rồi đo quãng đường và thời gian chuyển động

Ước lượng rồi đo quãng đường và thời gian, mô tả giới hạn của giả thiết chuyển động đều. Em sẽ khám phá qua hình, dữ kiện và những tình huống có cách đặt câu hỏi khác nhau.

Mỗi giây thêm 4 métMô hình giả định đi đều 4 mét trong mỗi giây; ba khoảng một giây tạo 12 mét.04812 m1 giây1 giây1 giâyĐi đều 4 m/s

Em sẽ làm được

  • Ước lượng rồi đo quãng đường và thời gian, mô tả giới hạn của giả thiết chuyển động đều.
  • Giải thích được vì sao cách làm phù hợp với dữ kiện và đơn vị.
  • Tự phát hiện một lỗi hoặc một dữ kiện còn thiếu.

Cần biết trước

Biết dùng thước, đồng hồ và vận tốc.

Chuẩn bị và cách học

Một lối đi ngắn phù hợp, thước dây, đồng hồ bấm giờ, giấy, bút; người lớn cùng chuẩn bị phép đo.

Thử nói hoặc viết cách nghĩ, mở gợi ý khi cần rồi mới xem lời giải. Có thể chia bài thành nhiều lần học.

Khám phá từ những điều đã biết

Đọc tình huống, dự đoán rồi theo dõi cách giải thích. Hai ví dụ đầu được mở sẵn để em làm quen.

Ví dụ 1. Lập kế hoạch đo đoạn

Dẫn dắt theo mục tiêu

Muốn đo một đoạn ngắn và thời gian đi hết đoạn, cần ghi dự đoán và dụng cụ ra sao?

Một gợi ý nhỏ

Mỗi đại lượng có một dụng cụ và đơn vị.

Cùng tìm lời giải
  1. Ghi ước lượng độ dài theo m và thời gian dương theo giây.

  2. Dự định dùng thước đo đoạn, đồng hồ hoặc bấm giờ đo lượt.

  3. Khi làm thật, ghi số đo riêng rồi chia quãng đường cho thời gian dương.

Tự kiểm

Kết quả cả lượt không tự xác nhận mỗi giây đều như nhau.

Ví dụ 2. Kết quả giả định của một lượt

Dẫn dắt theo mục tiêu

Một bản ghi giả định có đoạn 12 m, thời gian 6 giây. Tỉ số quãng đường với thời gian là bao nhiêu?

Một gợi ý nhỏ

Tính cho cả lượt, không tự thêm giả thiết đều.

Cùng tìm lời giải
  1. Thời gian 6 giây lớn hơn 0.

  2. $12 \div 6=2$ m/s.

  3. Tỉ số mô tả trung bình cả lượt theo hai dữ kiện đã cho.

Tự kiểm

Muốn nói từng giây đều đi 2 m cần thêm điều kiện chuyển động đều.

Cùng một ý, nhiều cách khám phá

Đổi cách biểu diễn, tìm lỗi hoặc giải thích một tình huống mới. Hình và bảng cung cấp dữ kiện; số đo trên màn hình không thay số đo thực tế.

Ví dụ 3. Bấm giờ chưa đúng

Dẫn dắt theo mục tiêu

Một lượt đi được ghi 0 giây vì quên bấm đồng hồ. Có tính vận tốc từ bản ghi này không?

Một gợi ý nhỏ

Không chia cho 0.

Cùng tìm lời giải
  1. Số đo 0 giây làm phép chia quãng đường cho thời gian không hợp lệ.

  2. Không tự đoán một thời gian để thay vào.

  3. Cần đo lại lượt với mốc bắt đầu-kết thúc rõ và thời gian dương.

Tự kiểm

Ghi lí do dữ liệu chưa dùng được.

Ví dụ 4. Kiểm gần đúng tính đều

Dẫn dắt theo mục tiêu

Muốn kiểm gần đúng mô hình có đi đều không, chỉ đo thời gian cả đoạn đã đủ chưa?

Một gợi ý nhỏ

Cần so các quãng đường trong những khoảng thời gian bằng nhau.

Cùng tìm lời giải
  1. Chọn các mốc thời gian cách đều.

  2. Ghi quãng đường tăng thêm trong từng khoảng rồi so.

  3. Sự khớp ở các khoảng đã đo chỉ hỗ trợ nhận xét trong phạm vi quan sát, chưa chứng minh mọi khoảng nhỏ đều như nhau.

Tự kiểm

Không gọi một kế hoạch đo là quan sát đã làm.

Ví dụ 5. Từng giây bằng nhau

Nhìn hình · ý nghĩa

Mô hình giả định đi đều 4 mét trong mỗi giây. Sau 3 giây đi được bao nhiêu mét?

Mỗi giây thêm 4 métMô hình giả định đi đều 4 mét trong mỗi giây; ba khoảng một giây tạo 12 mét.04812 m1 giây1 giây1 giâyĐi đều 4 m/s

Một gợi ý nhỏ

Ghép ba khoảng 1 giây có quãng đường bằng nhau.

Cùng tìm lời giải
  1. Mỗi giây đi 4 m.

  2. Ba giây đi $4+4+4=12$ m.

  3. Vận tốc vẫn 4 m/s trong các khoảng đang xét theo giả thiết đi đều.

Tự kiểm

$12 \div 3=4$ m/s.

Ví dụ 6. Đọc bảng với giả thiết đều

Đọc bảng

Mô hình được giả sử đi đều. Bảng ghi tổng quãng đường từ lúc bắt đầu. Vận tốc bao nhiêu m/s?

Tổng quãng đường đã đi
Thời gian(giây) Quãng đường(m)
0 0
1 3
2 6
3 9
Một gợi ý nhỏ

Đọc quãng đường trong 1 giây và kiểm các khoảng kế tiếp.

Cùng tìm lời giải
  1. Giây đầu đi 3 m.

  2. Các khoảng kế tiếp tăng $6-3=3$ m và $9-6=3$ m.

  3. Theo giả thiết đi đều, vận tốc 3 m/s.

Tự kiểm

Chỉ vài mốc đo riêng lẻ không tự chứng minh chuyển động đều liên tục.

Ví dụ 7. Hai vận tốc khác đơn vị

So sánh

So 18 km/h và 5 m/s bằng cùng một đơn vị.

Một gợi ý nhỏ

Đổi cả quãng đường và thời gian.

Cùng tìm lời giải
  1. 18 km=18000 m; 1 giờ=3600 giây.

  2. $18000 \div 3600=5$.

  3. 18 km/h=5 m/s; hai vận tốc bằng nhau.

Tự kiểm

Không so 18 và 5 khi chưa thống nhất đơn vị.

Thử sức thêm · Đọc và giải thích

Ví dụ 8. Hai đầu mút đã đủ chưa?

Dữ kiện thiếu

Vật đi 12 m trong 3 giây. Chỉ từ hai mốc đầu-cuối có kết luận từng giây đều đi 4 m không?

Một gợi ý nhỏ

Tổng chưa cho biết quãng đường trong từng khoảng nhỏ.

Cùng tìm lời giải
  1. $12 \div 3=4$ m/s mô tả mức trung bình cả lượt.

  2. Vật có thể đi 2 m,6 m,4 m trong ba giây liên tiếp mà vẫn tổng 12 m.

  3. Cần giả thiết đi đều hoặc quan sát phù hợp để nói về tính đều trong phạm vi xét.

Tự kiểm

Không biến vận tốc trung bình cả lượt thành khẳng định mọi giây như nhau.

Em tự thử

Bốn bài đầu giữ nhiệm vụ của phiếu; bốn bài sau thêm cách hỏi và tình huống. Viết câu trả lời trước khi mở lời giải. Với đo đạc, vẽ hoặc khảo sát, ghi kết quả em thực sự làm được.

Bài 1

Củng cố

Chọn một đoạn ngắn, ước lượng độ dài trước rồi đo. Ghi ước lượng và độ dài đã đo cùng đơn vị.

Một gợi ý nhỏ

Ghi ước lượng trước khi dùng thước.

Đối chiếu lời giải
  1. Độ dài thật của đoạn cần được đo bằng dụng cụ theo cùng đơn vị.

  2. Theo đoạn thật; phân biệt dự đoán và số đo, không dùng số trong ví dụ làm kết quả.

  3. Giữ cả dự đoán và số đo, không chép số trong ví dụ.

Tự kiểm

Đối chiếu kết luận với điều kiện: Giữ cả dự đoán và số đo, không chép số trong ví dụ.

Bài 2

Củng cố

Ước lượng thời gian đi đoạn đã chọn, rồi dùng đồng hồ đo một lượt. Ghi số giây thực và phép chia độ dài cho thời gian nếu thời gian lớn hơn 0.

Một gợi ý nhỏ

Thời gian đo phải lớn hơn 0.

Đối chiếu lời giải
  1. Chia số mét đã đo cho số giây đã đo mô tả trung bình cả lượt.

  2. Theo số đo thật; t > 0. Kết quả s : t mô tả cả lượt, không đủ xác nhận chuyển động đều trong mọi khoảng nhỏ.

  3. Chưa được khẳng định từng giây đều như nhau chỉ từ thương cả lượt.

Tự kiểm

Đối chiếu kết luận với điều kiện: Chưa được khẳng định từng giây đều như nhau chỉ từ thương cả lượt.

Bài 3

Củng cố

Nếu thời gian cả lượt là 0 giây do chưa bấm đồng hồ đúng, có được lấy quãng đường chia 0 để ghi vận tốc không? Em cần làm gì?

Một gợi ý nhỏ

Phép chia không được có số chia 0.

Đối chiếu lời giải
  1. Thời gian 0 do thao tác sai chưa tạo dữ kiện hợp lệ.

  2. Không chia cho 0; đo lại với mốc bắt đầu-kết thúc rõ và thời gian dương.

  3. Đo lại với mốc rõ và thời gian dương, không tự sửa thành một số tùy ý.

Tự kiểm

Đối chiếu kết luận với điều kiện: Đo lại với mốc rõ và thời gian dương, không tự sửa thành một số tùy ý.

Bài 4

Củng cố

Để kiểm gần đúng tính đều của mô hình, em sẽ ghi quãng đường sau các khoảng thời gian như thế nào?

Một gợi ý nhỏ

Dùng các khoảng thời gian có độ dài bằng nhau.

Đối chiếu lời giải
  1. Tính quãng đường đi thêm trong từng khoảng rồi so.

  2. Ghi các quãng đường trong những khoảng thời gian bằng nhau rồi so; chỉ phép chia cho cả lượt chưa đủ. Đây là kế hoạch kiểm nếu chưa làm.

  3. Nếu chưa làm, ghi đây là kế hoạch; không coi kiểm vài khoảng là chứng minh mọi khoảng nhỏ.

Tự kiểm

Đối chiếu kết luận với điều kiện: Nếu chưa làm, ghi đây là kế hoạch; không coi kiểm vài khoảng là chứng minh mọi khoảng nhỏ.

Bài 5. Tìm quãng đường

Tình huống · tính

Mô hình giả định đi đều 8 km/h trong 1,5 giờ. Tính quãng đường.

Một gợi ý nhỏ

Thời gian theo giờ phù hợp km/h.

Đối chiếu lời giải
  1. Mỗi giờ đi 8 km theo giả thiết đi đều.

  2. $8 \times 1{,}5=12$.

  3. Quãng đường 12 km.

Tự kiểm

$12 \div 1{,}5=8$ km/h.

Bài 6. Phút chưa phải giờ

Tìm lỗi

Mô hình đi đều 12 km/h trong 30 phút. Bạn tính $12 \times 30=360$ km. Sửa.

Một gợi ý nhỏ

Đơn vị thời gian phải phù hợp vận tốc.

Đối chiếu lời giải
  1. 30 phút=0,5 giờ.

  2. $12 \times 0{,}5=6$.

  3. Quãng đường 6 km, chứ không phải 360 km.

Tự kiểm

Nửa giờ đi nửa quãng đường của một giờ.

Bài 7. Đổi vận tốc theo quãng đường một giờ

Đổi đơn vị

Mô hình giả định đi đều 3 m/s. Trong 1 giờ đi mấy km?

Một gợi ý nhỏ

Một giờ có 3600 giây.

Đối chiếu lời giải
  1. Quãng đường trong 1 giờ là $3 \times 3600=10800$ m.

  2. 10800 m=10,8 km.

  3. Vận tốc 10,8 km/h.

Tự kiểm

10,8 km/h đổi lại 3 m/s.

Bài 8. Tìm vận tốc phù hợp

Chọn từ dữ kiện

Mô hình đi đều 15 m trong 5 giây. Chọn 1 m/s,3 m/s hoặc 5 m/s.

Một gợi ý nhỏ

Tìm số mét đi trong 1 giây.

Đối chiếu lời giải
  1. $15 \div 5=3$.

  2. Vận tốc là 3 m/s.

  3. Chọn thẻ 3 m/s vì $3 \times 5=15$ m.

Tự kiểm

Đơn vị m/s vừa dùng mét vừa dùng giây.

Dừng lại và tự kiểm

Em có thể giải thích bằng lời của mình và chỉ ra cách kiểm kết quả không?

Ba câu em tự hỏi

  • Em đã đọc đủ dữ kiện và điều cần tìm chưa?
  • Vì sao cách làm của em phù hợp với điều kiện của đề?
  • Em có thể kiểm bằng cách khác hoặc chỉ ra chỗ cần sửa không?

Chọn bước tiếp theo

Nếu còn nhầm, quay lại hai ví dụ đầu và nói bằng lời điều kiện cần dùng. Chọn một bài luyện, ghi cách nghĩ trước khi mở gợi ý; dùng đơn vị, quan hệ ngược hoặc dữ kiện ban đầu để tự kiểm.

Chọn bài khác trong mô-đun →

Dành cho người lớn · Gợi hỏi để trẻ tự giải thích

Để trẻ thử trước. Hỏi “Con biết điều gì?”, “Vì sao con chọn cách ấy?” hoặc “Con kiểm tra bằng cách nào?”. Chấp nhận cách làm khác nếu đúng dữ kiện và ý nghĩa toán học.

Ghi nhận phần trẻ tự giải thích và phần đã được hỗ trợ. Với hoạt động thực hành, dùng số liệu thực tế; số trong tình huống minh họa không phải kết quả quan sát của trẻ. Tập trung vào cách hiểu và khả năng tự sửa.

Tải học liệu miễn phí

Bộ phiếu và hướng dẫn dành cho mô-đun “Vận tốc và các đơn vị đo”. Bài web có thêm ví dụ và bài luyện để tự học.